Αυτό το μικρό περίεργο αγαλματάκι, από πυλό, πέτρα ή χαλκό, του γυμνού από την μέση και επάνω άνδρα που με το ένα χέρι κλείνει τα μάτια του, προβληματίζει τους αρχαιολόγους. Το βρίσκουμε παντού, στα ιερά των αρχαίων και αρχαϊκών πολιτισμών. Στα σπήλαια και τις βουνοκορφές της Κρήτης, στον Ελλαδικό χώρο στην Ασία και την Αμερική. Αποκλήθηκε λατρευτής γιατί η στάση του ανδρός προδίδει κίνηση δέους ή προσευχής. Διαβάζουμε στην εγχάρακτη επιγραφή στο χάλκινο αγαλματίδιο που εκτίθεται στο μουσείο του Ηρακλείου «ναυα», σε γραμμική Α (αυτή που οι ακαδημαϊκοί λένε πως δεν έχουμε ακόμη διαβάσει). Ναύα λοιπόν εκ του νέω = έρχομαι, ο προσερχόμενος, ο «ικέτης» , κατά τον Ησύχιο. Λατρευτής ή ικέτης, πρόκειται για το αφιέρωμα του μύστη που προσέρχεται στον τόπο λατρείας της θεότητος.
Τι είναι όμως αυτό που μπορεί να συνδέει πολιτισμούς που απέχουν τόσο πολύ στον χώρο αλλά και στον χρόνο μεταξύ τους. Την απάντηση μας την δίνει ο Αντώνης Βασιλάκης σε ένα θαυμάσιο άρθρο του που δημοσιεύεται στον ΔΑΥΛΟ του Φεβρουαρίου 2001. Διερευνώντας το τελετουργικό των μυστηριακών θρησκειών, ανακαλύπτουμε την φράση κλειδί «Κονκς ομ παξ». Με την φράση αυτή καλούσε ο ιεροφάντης τους προσηλυτιζόμενους στα Ελευσίνια μυστήρια που κρατούσαν με το ένα χέρι κλειστά τα μάτια κατά την διάρκεια της μυήσεώς τους, να κατεβάσουν το χέρι και να δουν μετά το πέρας της τελετής. Η ακριβής μετάφραση είναι «αρκετά ανά τους οφθαλμούς». Πιο συγκεκριμένα :
Κονκς = κόγχη , κόγχος -> οφθαλμός
Ομ = ανά , αιολικός τύπος της πρόθεσης (ομμένω αντί αναμένω)
Παξ = αρκετά , παρακελευσματικό επιφώνημα εκ του πήγνυμι, πηγνύω,
(αιολικό, πρβλ. λατινικό pax = ειρήνη)
Οι ενδείξεις «αιολικός τύπος» είναι σχετικές διότι αναφερόμαστε σε γλωσσικούς τύπους προγενέστερους του αιολικού κόσμου, άρα σε μια γλώσσα αρχαϊκή που τα χαρακτηριστικά της διεσώθησαν στην αιολική διάλεκτο και τις διαλέκτους της, όπως η λατινική (Κικέρων).
Στην Ασία και συγκεκριμένα στην Ινδία,σε ένα παρεμφερές τελετουργικό μυήσεως ο Βραχμάνος καλεί του μύστες να ανοίξουν τα μάτια τους με την φράση «κάνσα ομ πάνσα», και στην νότιο Αμερική ο ιεροφάντης των Μάγιας με την φράση «κόνεξ όμον πάνεξ».
Τρεις κόσμοι διαφορετικοί, τρεις χρονικές στιγμές διαφορετικές, τρεις θρησκείες διαφορετικές με το ίδιο όμως τελετουργικό και την ίδια γλώσσα. Ποια μπορεί να είναι τα συμπεράσματα. Είναι γνωστό ότι τα θρησκευτικά ιδιώματα, από την φύση τους συντηρητικά, δεν επιδέχονται εύκολα αλλαγές. Στα μαντεία των Δελφών και της Θήβας, στους ιστορικούς χρόνους, η γλώσσα των ιερέων δεν ήταν κατανοητή από τους κοινούς θνητούς. Το γλωσσικό ιδίωμα που χρησιμοποιούσαν όμως ήταν κατανοητό από τους Κάρες της Μικράς Ασίας, των οποίων το αρχαϊκό γλωσσικό ιδίωμα έφθινε την εποχή εκείνη. Ο κ. Βασιλάκης αποδίδει αυτή την συγκυρία στην εξάπλωση και αποδοχή της μινωικής θρησκείας των θαλασσοπόρων, εμπόρων και μεταλλωρύχων Κρητών, από τους ντόπιους πληθυσμούς, στα πέρατα της κραταιάς αυτοκρατορίας των. Η γλώσσα όμως; Πως είναι δυνατόν οι ιερείς να απευθύνονται στους πιστούς σε μια γλώσσα που δεν κατανοούν. Κάτι τέτοιο δεν μπορεί να συμβαίνει. Πρέπει λοιπόν να αποδεχθούμε ότι η γλώσσα αυτή ήταν κτήμα των πιστών, την μιλούσαν οι λαοί των χωρών αυτών. Τουλάχιστον οι Κρήτες, οι Ινδοί και οι Μάγιας. Και επί πλέον ότι οι γλώσσες αυτές είχαν κοινή καταγωγή με την Αιολική διάλεκτο. Αναφερόμαστε λοιπόν σε ένα λαό με μια θρησκεία και μια γλώσσα.
Και έρχεται στο νου μας ο Lonko Kilapan με τους Ελληνικής καταγωγής Αραουκανούς της Χιλής, ο Joseph Yahunda με τις Ελληνικές διαλέκτους της Εβραϊκής και της Αραβικής, η μελέτη του πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης για τα γλωσσικά ιδιώματα των νήσσων του Ειρηνικού, ο αείμνηστος Θωμόπουλος με το δίτομο έργο του «Τα Πελασγικά» και οι λευκές μειονότητες, διάσπαρτες στην Αμερική και ιδίως στην Ασία, που αναζητούν σήμερα την εθνική και γλωσσική τους ταυτότητα, για να επιβεβαιώσουν την παγκόσμια διασπορά των πρωτοελλήνων, πριν και μετά τον μεγάλο κατακλυσμό. Είναι γνωστές οι περιπτώσεις των Αϊνού, των Καλάς, των Παστούν, ενδεχομένως και των Ταμίλ της αρχαίας Πανχαίας (Κεϋλάνη ή Σρι Λάνκα). Στην γλώσσα των Σιού αλλά και των Τσερόκι της Αμερικής έχουν εντοπισθεί Ελληνικές λέξεις και πιο πρόσφατα σπουδαίοι γλωσσολόγοι μας πληροφορούν ότι η γλώσσα των Βάσκων αλλά και εκείνη των Ίνκας είναι αρχαϊκά Ελληνικά ιδιώματα.
«Ανοίξτε τα μάτια σας» Η ίδια επίκληση απευθύνεται και σε μας από την αναγκαιότητα των καιρών. Ο πλούτος της γνώσης, της αγάπης και του ήθους που προσφέρουν ο πολιτισμός και οι παραδόσεις μας, αρκούν για να διατηρήσουμε το πνεύμα ακμαίο και ικανό, για να στηρίξουμε την πνευματική και ηθική μας υπόσταση, για να κρατήσουμε διακριτούς τους στόχους.
Ο μεσαιωνικός δυτικός σκοταδισμός και οι ντόπιοι ανταποκριτές του καραδοκούν. Τα δεσμά είναι έτοιμα. Εμείς θα αποφασίσουμε αν θα απλώσουμε τα χέρια ή θα προτάξουμε τα στήθη.
