Μου άρεσε πάντα αυτό το γνωμικό του Γκράμσι
Η ιστορία της ανθρωπότητας είναι μια αέναη διαδοχή από κύκλους γέννησης, ακμής και παρακμής. Ο Ιταλός διανοητής Αντόνιο Γκράμσι, στοχαστής της πολιτικής και της κοινωνικής αλλαγής, έγραψε πως:
«Η κρίση συνίσταται ακριβώς στο γεγονός ότι το παλαιό πεθαίνει και το νέο δεν μπορεί να γεννηθεί· και σε αυτό το μεσοδιάστημα εμφανίζονται τα πιο ποικίλα τέρατα».
Τι σημαίνει αυτή η φράση;
Η φράση περιγράφει μια μεταβατική περίοδο, όπου οι παλαιές αξίες, θεσμοί και κοινωνικές δομές έχουν χάσει τη δύναμή τους, όμως οι νέες μορφές οργάνωσης και σκέψης δεν έχουν ακόμα διαμορφωθεί. Σε αυτό το κενό, η αβεβαιότητα και η σύγχυση δημιουργούν χώρο για «τέρατα» — που μπορεί να είναι αυταρχικά καθεστώτα, ακραίες ιδεολογίες, κοινωνικές παθογένειες ή ακόμη και ηθική παρακμή.
Η κρίση ως μεσοδιάστημα
Η κρίση δεν είναι μόνο οικονομική ή πολιτική· είναι και πολιτισμική. Οι άνθρωποι νιώθουν ότι τα παλιά εργαλεία ερμηνείας του κόσμου δεν αποδίδουν πια. Οι θεσμοί που κάποτε εγγυούνταν σταθερότητα χάνουν την αξιοπιστία τους. Ωστόσο, οι νέες λύσεις δεν έχουν αποκρυσταλλωθεί, με αποτέλεσμα να κυριαρχεί ένα κλίμα αμφιθυμίας και φόβου.
Τα “τέρατα” του σήμερα
Στη σύγχρονη εποχή, τα «τέρατα» μπορούν να πάρουν πολλές μορφές:
Λαϊκισμός και αυταρχισμός που εκμεταλλεύονται την ανασφάλεια των πολιτών.
Πλημμυρίδα παραπληροφόρησης που θολώνει την κρίση και τον δημόσιο διάλογο.
Κοινωνικός κατακερματισμός όπου η αλληλεγγύη υποχωρεί μπροστά στον ατομικισμό.
Τεχνολογικές δυνάμεις που προηγούνται της ηθικής τους ρύθμισης.
Η αναγκαιότητα της γέννησης του νέου
Η υπέρβαση αυτής της «εποχής των τεράτων» απαιτεί συνειδητή προσπάθεια:
Επαναπροσδιορισμό αξιών και σκοπών.
Επένδυση στην παιδεία και την κριτική σκέψη.
Πολιτική και κοινωνική συμμετοχή που θα διαμορφώσει θεσμούς ανθεκτικούς και δημοκρατικούς.
Όπως κάθε μεταβατική περίοδος, έτσι κι αυτή είναι επικίνδυνη αλλά και γόνιμη.
Το ερώτημα είναι αν θα αφήσουμε τα «τέρατα» να επικρατήσουν ή αν θα επιταχύνουμε τη γέννηση του νέου.
Γιαννης Τσαρπαλής
Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Ελληνικού Αργυρούπολης
