Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 87 ετών ο σημαντικός συγγραφέας και στοχαστής Στέλιος Ράμφος.
Ήταν διακεκριμένος φιλόσοφος, πανεπιστημιακός και συγγραφέας, γνωστός για το πλούσιο δοκιμιακό του έργο και τις αναλύσεις του γύρω από τη νεοελληνική ταυτότητα, τον ψυχισμό και την πνευματική παράδοση.
Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1939. Αρχικά σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στη συνέχεια, από το 1965, συνέχισε τις σπουδές του στη Φιλοσοφία στο Παρίσι, στο Πανεπιστήμιο της Βενσέν (Université de Vincennes), ενώ δίδαξε Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Βενσέν από το 1969 έως το 1974.
Το 1974 επέστρεψε οριστικά στην Ελλάδα, όπου έζησε και εργάστηκε, αναπτύσσοντας παράλληλα έντονη δημόσια παρουσία μέσα από διαλέξεις, αρθρογραφία και συνεντεύξεις.
Φιλοσοφικό έργο και θεματολογία
Το έργο του Στέλιου Ράμφου επικεντρώθηκε κυρίως στην ερμηνευτική του ελληνισμού και στη μελέτη του νεοελληνικού ψυχισμού.
Ερεύνησε τις πνευματικές καταβολές που κληροδότησε το Βυζάντιο στη νεότερη Ελλάδα και τις συνέπειες που είχε η ματαίωση μιας ευρύτερης βυζαντινής Αναγέννησης στη διαμόρφωση της σύγχρονης ελληνικής ταυτότητας και στα γραπτά του γεφύρωσε συχνά την αρχαία ελληνική φιλοσοφία με την ελληνορθόδοξη πατερική παράδοση (όπως τα έργα γύρω από τον Νέα Θεολόγο, τον Παπαδιαμάντη κ.ά.).
Στην πορεία του ασχολήθηκε θεωρητικά με ζητήματα που αφορούν τον μαρξισμό (κατά τα νεανικά του χρόνια), τον ρόλο της παράδοσης, καθώς και τις προκλήσεις του σύγχρονου εκσυγχρονισμού και του λαϊκισμού.
Ενδεικτική εργογραφία
Έχει γράψει δεκάδες βιβλία και δοκίμια, ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζουν:
Νόστος (1971 / 1990)
Τόπος υπερουράνιος (1975)
Η παλινωδία του Παπαδιαμάντη (1976)
Μελέτη θανάτου (1980)
Φιλόσοφος και Θείος Έρως (1989)
Μίμησις εναντίον μορφής – Εξήγησις εις το Περί ποιητικής του Αριστοτέλη (1992-1993)
Μυθολογία του βλέμματος (1994)
Κ.Τασούλας για Στ. Ράμφο: «Αποχαιρετούμε έναν από τους πιο σημαίνοντες στοχαστές της εποχής μας»
Τη θλίψη του για την εκδημία του Στέλιου Ράμφου εξέφρασε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας, αποχαιρετώντας έναν από τους σημαντικότερους στοχαστές της σύγχρονης ελληνικής διανόησης.
Στη δήλωσή του, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας αναφέρεται στη μακρά πνευματική διαδρομή του Στέλιου Ράμφου και στη συμβολή του στον δημόσιο διάλογο γύρω από την ελληνική ταυτότητα, την ιστορία, τη θρησκευτική παράδοση και τις δομές της νεοελληνικής σκέψης.
Ο κ. Τασούλας σημειώνει ότι ο Στέλιος Ράμφος υπήρξε ένας διακεκριμένος διανοούμενος, ο οποίος αφιέρωσε τη ζωή του στην εμβάθυνση της εθνικής αυτογνωσίας, συνδέοντας στο έργο του την αρχαία γραμματεία, τη βυζαντινή παράδοση και τη δυτική φιλοσοφία.
Όπως επισημαίνει, μέσα από το συγγραφικό του έργο, τις διδασκαλίες και τις δημόσιες τοποθετήσεις του, προκάλεσε έναν δημιουργικό διάλογο για την κοινωνία και διαμόρφωσε μια σταθερή και ουσιαστική παρουσία στον δημόσιο βίο.
Κυρ. Μητσοτάκης για Στ. Ράμφο: «Χάνω έναν φίλο και συνομιλητή που πλούτιζε κάθε μας συζήτηση»
Τη θλίψη του για την απώλεια του Στέλιου Ράμφου εξέφρασε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, με ανάρτησή του στην οποία αναφέρεται τόσο στη διαδρομή και το έργο του Έλληνα διανοητή όσο και στην προσωπική σχέση που είχε αναπτύξει μαζί του.
Ο πρωθυπουργός σημειώνει ότι με τον θάνατο του Στέλιου Ράμφου η Ελλάδα και ο κόσμος της διανόησης χάνουν έναν «πιστό και ανυστερόβουλο υπηρέτη» τους, ενώ ο ίδιος αποχαιρετά έναν φίλο και συνομιλητή, οι συζητήσεις με τον οποίο είχαν ιδιαίτερη πνευματική αξία ακόμη και όταν υπήρχαν διαφορετικές απόψεις.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στη στάση του Ράμφου απέναντι στις ιδεολογίες, υπενθυμίζοντας τη θέση του ότι οι ιδεολογίες συχνά «φυλακίζουν τις ιδέες». Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, ο ίδιος προτιμούσε το ρήμα «νομίζω» αντί του «πιστεύω», στοιχείο που αποτύπωνε τη διαρκή αναζήτηση και την απόστασή του από δογματικές βεβαιότητες.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανατρέχει επίσης στη διαδρομή του από την προδικτατορική Αριστερά και την «Πανσπουδαστική» μέχρι τα χρόνια της δικτατορίας στο Παρίσι, όπου ο Στέλιος Ράμφος στράφηκε συστηματικά στη Φιλοσοφία. Η πνευματική αυτή πορεία συνεχίστηκε στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης, με δεκάδες βιβλία, μελέτες και παρεμβάσεις γύρω από τη φιλοσοφία, την κοινωνική ανθρωπολογία, την ψυχανάλυση, την Ορθοδοξία και την ελληνική κοινωνία.
Σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, η συμβολή του Ράμφου ξεπέρασε τα όρια της ακαδημαϊκής σκέψης. Μέσα από το έργο του επιχείρησε να ερμηνεύσει βαθύτερα χαρακτηριστικά και αντιφάσεις της σύγχρονης Ελλάδας, εξετάζοντας μεταξύ άλλων τη σχέση της ελληνικής κοινωνίας με την παράδοση, την Ορθοδοξία και την ευρωπαϊκή ιστορική εξέλιξη.
Ν. Δένδιας για Στ. Ράμφο: «Θα παραμείνει εν ζωή μέσω όσων αναστάσιμα μας κληροδότησε»
Με έντονο προσωπικό τόνο αποχαιρέτησε ο Νίκος Δένδιας τον Στέλιο Ράμφο, αναφερόμενος τόσο στη σημαντική πνευματική του διαδρομή όσο και στη φιλία που τους συνέδεε.
Ο Νίκος Δένδιας χαρακτήρισε τον Στέλιο Ράμφο έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες στοχαστές, υπογραμμίζοντας τη συμβολή του στη μελέτη της διαμόρφωσης της νεοελληνικής ταυτότητας και της επίδρασης της ορθόδοξης παράδοσης.
«Θα παραμείνει εν ζωή μέσω όσων ο ίδιος αναστάσιμα μας κληροδότησε», ανέφερε, σημειώνοντας πως ο Στέλιος Ράμφος είχε βαθιά αίσθηση για όσα δικαιώνουν την ανθρώπινη ζωή και την ικανότητα να τα εκφράζει με σπάνια διαύγεια.
Ιδιαίτερη ήταν και η αναφορά του στη μεταφυσική διάσταση της σκέψης του εκλιπόντος. «Το επέκεινα δεν αποτελούσε για τον Στέλιο Ράμφο terra incognita, αλλά το έσχατο αλλιώς», έγραψε χαρακτηριστικά.
Κλείνοντας, ο Νίκος Δένδιας αναφέρθηκε στην προσωπική τους σχέση, τονίζοντας ότι ο Στέλιος Ράμφος τον τίμησε με τη φιλία του και πως θα θυμάται πάντα τις συζητήσεις τους.
«Ειλικρινή συλλυπητήρια στους οικείους του», ανέφερε στο μήνυμά του.
