Σε δημόσια διαβούλευση τέθηκε από τον υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, φέρνοντας σαρωτικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας δήμων και περιφερειών, αλλά και στο εκλογικό σύστημα των αυτοδιοικητικών εκλογών.
Κεντρική αλλαγή αποτελεί η κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών από το 2028, με την εισαγωγή συστήματος «εναλλακτικής ψήφου», καθώς και η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας.
Το νέο νομοθέτημα αριθμεί συνολικά 761 άρθρα και συγκεντρώνει, κωδικοποιεί και εκσυγχρονίζει περίπου 2.000 διάσπαρτες διατάξεις που αφορούν τη λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Στόχος του υπουργείου είναι να δημιουργηθεί ένα ενιαίο και λειτουργικό θεσμικό πλαίσιο για δήμους και περιφέρειες, περιορίζοντας την πολυνομία και τις αλληλοεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων.
Ο νέος Κώδικας χωρίζεται σε έξι βασικά βιβλία.
Το πρώτο περιλαμβάνει τις οργανωτικές διατάξεις της Αυτοδιοίκησης, την κατηγοριοποίηση των δήμων, το νέο εκλογικό σύστημα και τους κανόνες για τις προεκλογικές δαπάνες.
Το δεύτερο βιβλίο αφορά το μοντέλο διοίκησης των δήμων, τη λειτουργία των νομικών προσώπων και το καθεστώς των αιρετών εκπροσώπων.
Στο τρίτο βιβλίο καταγράφονται αναλυτικά οι αρμοδιότητες δήμων και περιφερειών, με στόχο τη σαφή κατανομή τους ανά επίπεδο διοίκησης και την αποφυγή επικαλύψεων ή διοικητικών κενών.
Το τέταρτο βιβλίο εισάγει νέο πλαίσιο οικονομικής διαχείρισης για τους ΟΤΑ, με στόχο την απλοποίηση των διαδικασιών και τη βελτίωση της λειτουργίας τους.
Το πέμπτο βιβλίο ρυθμίζει το σύστημα εποπτείας των ΟΤΑ, εστιάζοντας αποκλειστικά στον έλεγχο νομιμότητας των πράξεών τους.
Tο έκτο βιβλίο περιλαμβάνει γενικές διατάξεις, μεταξύ των οποίων και η ενσωμάτωση του πρόσθετου πρωτοκόλλου του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας στο ελληνικό δίκαιο.
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τον τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών. Ο δεύτερος γύρος καταργείται και αντικαθίσταται από ένα σύστημα διπλής επιλογής. Οι ψηφοφόροι θα μπορούν να επιλέγουν έναν βασικό συνδυασμό αλλά και μία εναλλακτική επιλογή, η οποία θα ενεργοποιείται εφόσον κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει το απαιτούμενο ποσοστό από την πρώτη καταμέτρηση.
Σύμφωνα με τη νέα διαδικασία, αν κανένας συνδυασμός δεν ξεπεράσει το 50% συν μία ψήφο στις ψήφους πρώτης επιλογής, θα προκρίνονται οι δύο πρώτοι συνδυασμοί και θα ακολουθεί δεύτερη φάση καταμέτρησης. Σε αυτή θα προστίθενται οι εναλλακτικές ψήφοι των συνδυασμών που αποκλείστηκαν, καθορίζοντας τον τελικό νικητή.
Παράλληλα, προβλέπεται ότι δήμαρχος ή περιφερειάρχης θα εκλέγεται ο επικεφαλής συνδυασμού που συγκεντρώνει ποσοστό άνω του 42%. Αν δεν επιτευχθεί αυτό το όριο, θα ενεργοποιείται η διαδικασία επανακαταμέτρησης των εναλλακτικών ψήφων από το αρμόδιο δικαστήριο.
Η θητεία δημοτικών και περιφερειακών αρχών παραμένει πενταετής, ενώ οι εκλογές θα πραγματοποιούνται πλέον κάθε φορά την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου.
Στο ίδιο σχέδιο νόμου εισάγεται και η δυνατότητα προαιρετικής ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα με παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου. Παράλληλα, θεσμοθετείται η διεξαγωγή συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων μέσω ηλεκτρονικής διαδικασίας, με πρόβλεψη θεσμικών εγγυήσεων για τη διασφάλιση της εγκυρότητας της διαδικασίας.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στα συμβούλια νέων, τα οποία αναβαθμίζονται θεσμικά μέσω σαφών κανόνων εκλογής και δυνατότητας ηλεκτρονικής ψηφοφορίας.
Το υπουργείο Εσωτερικών επισημαίνει ότι με τον νέο Κώδικα επιχειρείται η συγκέντρωση όλων των βασικών διατάξεων σε ένα ενιαίο νομοθέτημα, ώστε πολίτες, αιρετοί και υπηρεσίες να μην χρειάζεται να ανατρέχουν σε δεκάδες διαφορετικούς νόμους και ρυθμίσεις.
Όπως τονίζεται, η πολυνομία και οι διάσπαρτες διατάξεις δημιουργούσαν εδώ και χρόνια καθυστερήσεις στις αποφάσεις, αυξημένο διοικητικό κόστος, δυσκολίες εφαρμογής της νομοθεσίας και έλλειψη ασφάλειας δικαίου για τους ΟΤΑ.
Σε δήλωσή του, ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος έκανε λόγο για έναν «ενιαίο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης» που φιλοδοξεί να αποτελέσει «πυξίδα» για τη νέα εποχή της Αυτοδιοίκησης, έπειτα από ενάμιση χρόνο συνεργασίας στελεχών του υπουργείου, αιρετών και εκπροσώπων της δημόσιας διοίκησης.
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης έχει αναρτηθεί για δημόσια διαβούλευση έως τις 4 Ιουνίου 2026 στην πλατφόρμα OpenGov , ενώ η κατάθεσή του στη Βουλή αναμένεται μέσα στον Ιούνιο.
