Ο CAATSA είναι ένας αμερικανικός νόμος κυρώσεων. Το πλήρες όνομά του είναι Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act, δηλαδή νόμος για την αντιμετώπιση των αντιπάλων της Αμερικής μέσω κυρώσεων.
Ψηφίστηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2017 και αφορά κυρίως τη Ρωσία, το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα. Στόχος του είναι να τιμωρεί χώρες, οργανισμούς ή πρόσωπα που κάνουν συναλλαγές με κράτη ή οργανισμούς που θεωρούνται αντίπαλοι των ΗΠΑ. Το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών αναφέρει ότι ο CAATSA περιλαμβάνει κυρώσεις που σχετίζονται με τη Ρωσία, ενώ οι προβλέψεις του για τη Βόρεια Κορέα έχουν ενσωματωθεί στους αντίστοιχους κανονισμούς κυρώσεων.
Στην πράξη, ο CAATSA λειτουργεί ως εργαλείο πίεσης. Δεν αφορά μόνο τους άμεσους αντιπάλους των ΗΠΑ, αλλά και τρίτες χώρες που αγοράζουν κρίσιμο στρατιωτικό εξοπλισμό από αυτούς. Γι’ αυτό έχει σημασία στην περίπτωση της Τουρκίας.
Η Άγκυρα μπήκε στο στόχαστρο επειδή αγόρασε από τη Ρωσία το αντιαεροπορικό σύστημα S-400. Οι ΗΠΑ θεώρησαν ότι αυτή η αγορά δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο για την ασφάλεια του ΝΑΤΟ και ειδικά για το πρόγραμμα των F-35. Το 2020 η Ουάσιγκτον επέβαλε κυρώσεις στην τουρκική Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών, βάσει του CAATSA, και συνέδεσε την απόφαση με την απομάκρυνση της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35.
Με απλά λόγια, οι Αμερικανοί λένε ότι μια χώρα δεν μπορεί να έχει ταυτόχρονα το πιο προηγμένο stealth μαχητικό της Δύσης και ένα ρωσικό σύστημα αεράμυνας που μπορεί να συλλέξει κρίσιμα δεδομένα για αυτό το αεροσκάφος.
Εδώ έρχεται και η πρόσφατη δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι ΗΠΑ θα άρουν τις κυρώσεις κατά της Τουρκίας και θα εξετάσουν ξανά το θέμα των F-35. Η δήλωση αυτή έχει πολιτική σημασία, αλλά δεν σημαίνει αυτόματα ότι η Τουρκία θα πάρει τα αεροσκάφη. Το θέμα περνά από το Κογκρέσο, το Πεντάγωνο και τις αμερικανικές υπηρεσίες ασφαλείας. Σύμφωνα με το Reuters, ακόμη και μετά τη δήλωση Τραμπ, παραμένουν νομικά και πολιτικά εμπόδια για την πώληση των F-35 στην Τουρκία.
Ο CAATSA δεν έχει εφαρμοστεί μόνο στην Τουρκία. Το 2018 οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις στην Κίνα επειδή προχώρησε σε αγορά ρωσικών μαχητικών Su-35 και S-400. Ήταν μια από τις πρώτες χαρακτηριστικές εφαρμογές του νόμου σε τρίτη χώρα που έκανε μεγάλη στρατιωτική συναλλαγή με τη Ρωσία.
Ο νόμος έχει επίσης χρησιμοποιηθεί στο ευρύτερο πλαίσιο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, του Ιράν και της Βόρειας Κορέας. Οι κυρώσεις αυτές αφορούν πρόσωπα, εταιρείες, τράπεζες, οργανισμούς, ενεργειακές δραστηριότητες και δίκτυα που θεωρούνται ότι στηρίζουν πολιτικές ή στρατιωτικές ενέργειες αντίθετες στα αμερικανικά συμφέροντα.
Υπάρχει και η περίπτωση της Ινδίας, η οποία επίσης αγόρασε S-400 από τη Ρωσία. Εκεί όμως οι ΗΠΑ δεν κινήθηκαν με τον ίδιο τρόπο όπως στην Τουρκία, λόγω της ιδιαίτερης στρατηγικής σχέσης Ουάσιγκτον και Νέου Δελχί και του ρόλου της Ινδίας απέναντι στην Κίνα. Το αμερικανικό Κογκρέσο είχε συζητήσει ακόμη και ειδική εξαίρεση για την Ινδία.
Γι’ αυτό η δήλωση Τραμπ μπορεί να άνοιξε ξανά τη συζήτηση, αλλά δεν αρκεί από μόνη της. Όσο η Τουρκία κρατά τους S-400, ο CAATSA παραμένει ο βασικός λόγος που ο δρόμος προς την αγορά των F-35 από την Τουρκία είναι κλειστός.
