ΠΑΛΑΙΟ ΦΑΛΗΡΟ

Απρίλιος 1928: Οι Παλαιοφαληριώτες προασπίζουν ένοπλοι τις ιδιοκτησίες τους

Του Βασίλη Χατζηκωνσταντίνου* 0 1 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2019, 13:38
Και ολίγα περί Κύρκου και Καρυωτάκη

Μετά την Μικρασιατική καταστροφή, ένας τεράστιος αριθμός Ελλήνων εγκατέλειψε τα εδάφη της Τουρκίας και βρήκε καταφύγιο στην Ελλάδα.

Η έλευση στην Ελλάδα σχεδόν 1.000.000 προσφύγων, δημιούργησε τεράστια προβλήματα στέγασης, σίτισης, περίθαλψης κλπ των ανθρώπων αυτών.

Διάφοροι Οργανισμοί και Επιτροπές, με κυριότερη την Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων (ΕΑΠ) ανέλαβαν να αντιμετωπίσουν και να επιλύσουν στο μέτρο του δυνατού τα προβλήματα αυτά.

Με την αστική αποκατάσταση, που περιλάμβανε μόνο τη στέγαση των προσφύγων, ασχολήθηκε περισσότερο το Υπουργείο Πρόνοιας και όχι η ΕΑΠ.

Αρχικά έγινε επιλογή απαλλοτριώσιμων χώρων, που βρίσκονταν στην περιφέρεια της πρωτεύουσας και άρχισε από το κράτος η απαλλοτρίωση των κτημάτων και η περαιτέρω οικοδόμηση των κτιρίων για την στέγαση των προσφύγων.

Αργότερα άρχισαν και οι απαλλοτριώσεις που βρισκόντουσαν μέσα στο αστικό ιστό σε δήμους και κοινότητες της Αττικής.
Ενώ λοιπόν τα έτη 1928-1929 συνεχίζονταν οι απαλλοτριώσεις για την αστική αποκατάσταση όσων προσφύγων είχαν παραμείνει εκτός αυτής, ο Υπουργός Προνοίας της τότε Κυβέρνησης, Μιχαήλ Κύρκος, είχε ήδη αρχίσει στοχευμένες και παράνομες απαλλοτριώσεις με τη μέθοδο της σύστασης ιδιότυπων οικοδομικών συνεταιρισμών, υπέρ των μελών των οποίων απαλλοτριωνόντουσαν αστικά οικόπεδα, στην πλειονότητά τους διαφόρων μικροϊδιοκτητών.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται μάλιστα στον υπουργό Μ. Κύρκο (Κίρκος στο δημοσίευμα), ο οποίος κατηγορείται ότι ενεργεί υπέρ των προσφύγων ψηφοφόρων του, απαλλοτριώνοντας με αυθαίρετο τρόπο οικόπεδα στην Αθήνα και αποδίδοντάς τα σε αυτούς.

Η διαδικασία ιδρύσεως των οικοδομικών αυτών συνεταιρισμών ήταν απλούστατη.

Συνέρχονται οι ιδρυτές συνεταίροι και υποβάλλουν αίτηση στο Υπουργείο Προνοίας, το οποίο ελέγχει αν οι ιδρυτές-συνεταίροι είναι πρόσφυγες, ασχέτως του χρόνου που ήρθαν στην Ελλάδα. Αυτό έδωσε αφορμή για καταστρατήγηση του θεσμού και κατέληξε στο σημείο να δίνονται οικόπεδα σε διαφόρους μη δικαιούμενους με το πρόσχημα ότι ο κουνιάδος, η πεθερά τους κλπ, ήταν πρόσφυγες, ασχέτως του πότε ήρθαν στην Ελλάδα, ακόμα και σε ήδη αποκατεστημένους.

Παράλληλα υπήρχαν και πλαστοπροσωπίες και επικλήσεις ανύπαρκτης ένδειας και δεν είχαν γίνει οι απαιτούμενοι έλεγχοι και γενικά το σύστημα ήταν πολύ χαλαρό.

Η κατάσταση αυτή έγινε αντικείμενο εκμετάλλευσης από κερδοσκόπους, οι οποίοι «κρυπτόμενοι όπισθεν των προσφύγων», κατόρθωναν να αποκτήσουν πανάκριβα οικόπεδα «έναντι ευτελούς τιμήματος».

Οι επιτήδειοι επέτυχαν πολλαπλές «αποκαταστάσεις», σε βάρος της δυστυχούσης πλειοψηφίας των προσφύγων, αλλά και των γηγενών και έτσι διεύρυναν το μεταξύ αυτών χάσμα.

Η διαδικασία αυτή ξεσήκωσε μεγάλες αντιδράσεις από τον γηγενή πληθυσμό, ο οποίος δεν είχε ξεσηκωθεί κατά των προσφύγων, αλλά κατά των ενεργειών του κ. Κύρκου.


Ο Υπουργός Μιχαήλ Κύρκος .

Αμετάπειστος  ο Υπουργός, όταν πολλοί βουλευτές του επισήμαναν ότι υπάρχουν «..εκτεταμένες εθνικές και μοναστηριακές γαίες προς αποκατάστασιν των υπολειπομένων αστέγων οικογενειών προσφύγων», εκείνος δήλωσε θα συνεχίσει την ίδια πολιτική «..και δεν θα διστάσει να αντιτάξει οιανδήποτε ενέργεια, ακόμη και έκνομη».

Όταν οι παριστάμενοι βουλευτές τον επιτίμησαν γι’ αυτή του τη δήλωση, ο κ. Κύρκος άρχισε να κραυγάζει «ότι θα κάνει ο,τι του αρέσει».

Όλες οι εφημερίδες κυβερνητικές και μη, κατακεραύνωναν τον Κύρκο, ακόμα και οι βουλευτές της Κυβέρνησης.



Ο Πρωθυπουργός είχε απευθύνει εγκύκλιο προς τους Υπουργούς του και όλες τις αρμόδιες αρχές και συνιστούσε σε όλους να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί και να αποφεύγουν τις κοινωνικές αδικίες και τις εντάσεις, χωρίς όμως να εισακουσθεί, κυρίως από τον αποκαλούμενο «οικοπεδοφάγο», Μιχαήλ Κύρκο.

Η πρακτική όμως εφαρμογή, άλλως η υλοποίηση του μέτρου, συντελούσε στην εμφάνιση των άνω προβλημάτων και ήδη πολλοί μιλούσαν για «κοινωνικό κίνδυνο».

Όταν δηλαδή οι πρόσφυγες και οι όπισθεν αυτών κρυπτόμενοι, επιχειρούσαν να εγκατασταθούν στα υπέρ αυτών απαλλοτριωθέντα οικόπεδα , εμφανίζονταν οι γηγενείς που ήταν οι αρχικοί ιδιοκτήτες των και αντιδρούσαν, πολλές φορές και δυναμικά, γιατί θεωρούσαν την απαλλοτρίωση άδικη και παράνομη και καταστροφική για τις ιδιοκτησίες τους, χωρίς βέβαια να παραγνωρισθεί και το γεγονός ότι οι αποζημιώσεις χρόνιζαν υπερβολικά.

Η τακτική αυτή του Υπουργού Προνοίας Μ. Κύρκου συνετέλεσε ώστε να δημιουργηθεί μεγάλο χάσμα μεταξύ γηγενών και προσφύγων και οδήγησε σε ακραίες καταστάσεις.

Τέλη Ιανουαρίου, αρχές Φεβρουαρίου 1928, ο απόστρατος λοχαγός Δημήτριος Κυριακόπουλος, δηλώνει προφορικώς και εγγράφως στον κ. Κύρκον, ότι θα αντισταθεί δια των όπλων εάν εφαρμοσθεί ληφθείσα απόφαση περί απαλλοτριώσεως το εναπομείναντος σ’ αυτόν, παρά το Παγκράτι οικοπέδου του. (ΕΜΠΡΟΣ 9/2/1928, σελίς 1).

Στις 15 Φεβρουαρίου 1928, πρόσφυγες με την συνδρομή οργάνων της Χωροφυλακής, επεχείρησαν να καταλάβουν στο συνοικισμό Καισαριανής, μιαν έκταση στην οποίαν είχαν αποκατασταθεί έφεδροι, πλην όμως είχε απαλλοτριωθεί στη συνέχεια υπέρ των προσφύγων.

Οι Έφεδροι αντέδρασαν και επήλθε συμπλοκή με πολλούς τραυματίες. ( ΕΜΠΡΟΣ18/2/1929, σελίς 1).

Διάφοροι προσφυγικές οικογένειες, επεχείρησαν στις 10 Μαρτίου 1928, να καταλάβουν ένα οικόπεδο, δίπλα από τον αποτεφρωθέντα συνοικισμό του Γηροκομείου, εφοδιασμένοι μόνο με διαταγή του κ. Κύρκου.

Οι ιδιοκτήτες του οικοπέδου για το οποίο καμιά απόφαση δεν είχε ληφθεί, συγκεντρώθηκαν και εκδίωξαν τους πρόσφυγες ( ΕΜΠΡΟΣ 13/3/1928, σελίς 2).
.
Στις 28 Μαρτίου 1928, στη θέση Άγιος Δημήτριος των Αμπελοκήπων, έγινε αιματηρά συμπλοκή μεταξύ γηγενών και προσφύγων.
Στη περιοχή αυτή υπάρχει ένα κτήμα το οποίο ανήκει τμηματικά σε διαφόρους γηγενείς ιδιοκτήτες.

Οι ιδιοκτήτες του ακινήτου αμφισβητούσαν την απαλλοτρίωση ως μη γενόμενη κανονικώς, συγκεντρώθηκαν στο σημείο μαζί με τα γυναικόπαιδα, περίπου 50 άτομα, και επεχείρησαν να εκδιώξουν τους εργάτες που είχαν αρχίσει να εγείρουν οικοδομές στο οικόπεδο.

Οι εργάτες ενισχύθηκαν από του πρόσφυγες οι οποίοι είχαν φθάσει εν τω μεταξύ και επετέθησαν κατά των γηγενών με πέτρες, φτυάρια και αξίνες.
Οι γηγενείς αντέδρασαν με πυροβολισμούς στον αέρα.
Από την συμπλοκή τραυματίσθηκαν 4 άτομα.
Η κατάσταση εκτονώθηκε με την επέμβαση της Αστυνομίας.
( ΕΜΠΡΟΣ 29/3/1929, σελίς 4).

Παρόμοιες καταστάσεις δημιουργήθηκαν σε πολλά σημεία της Αθήνας και των Περιχώρων, μεταξύ των οποίων και το Παλαιό Φάληρο.

Στην περιοχή του Παλαιού Φαλήρου είχε ήδη γίνει απαλλοτρίωση «υπέρ αστών προσφύγων» που περιελάμβανε την έκταση Αγίων Θεοδώρων-Αγίων Αναργύρων-Ίσσου και μέρος του «Βουρλοποτάμου».

Υπήρχαν ήδη παράπονα για την απαλλοτρίωση αυτή εκ μέρους των Παλαιοφαληριωτών, καθόσον στην άνω έκταση υπήρχαν πηγάδια από τα οποία προμηθευόντουσαν πόσιμο νερό, από πολλές δεκαετίες πριν και με τον τρόπο αυτό το στερήθηκαν.
Τέλη του 1927, αρχές του 1928, έγιναν στο Παλαιό Φάληρο στοχευμένες απαλλοτριώσεις δεκάδων κεντρικών οικοπέδων, υπέρ «αστών προσφύγων».

Το γεγονός αυτό δημιούργησε μεγάλη αναταραχή μεταξύ των κατοίκων του Παλαιού Φαλήρου και υπήρξαν έντονες αντιδράσεις από τους θιγόμενους που έβλεπαν να αποστερούνται των ιδιοκτησιών τους.

Ιδιαίτερη εντύπωση προξένησε το γεγονός ότι τα προς απαλλοτρίωση οικόπεδα βρισκόντουσαν σε προνομιούχα σημεία της πόλης, όπως στην περιοχή του «Έντεν», κοντά στις στάσεις του Τραμ κ.α.

Παρόμοια περιστατικά συνέβησαν και στις γειτονικές περιοχές του Καλαμακίου και του «Μπραχαμίου».
Οι «Απαλλοτριόπληκτοι» δημιούργησαν οργανώσεις και συνασπίσθηκαν, προκειμένου να αμυνθούν κατά της «διαρπαγής των περιουσιών τους», όπως τόνιζαν στις ανακοινώσεις τους.

Τελικά σχηματίσθηκε Επιτροπή η οποία ανέλαβε να συντονίσει την άμυνα κατά της κυβερνητικής αυθαιρεσίας και των κινήσεων των προσφύγων προκειμένου να εγκατασταθούν σε ιδιοκτησίες Παλαιοφαληριωτών , επωφελούμενοι των αντισυνταγματικών διατάξεων και των παρανόμων ενεργειών του Υπουργού Προνοίας και Περιθάλψεως Μιχαήλ Κύρκου.

Με τη συμπαράσταση των κατοίκων του «Μπραχαμίου» και του Καλαμακίου, συνέταξαν υπόμνημα το οποίο επέδωσαν σε όλους του βουλευτές της Αττικοβοιωτίας, με τον εξής πρόλογο:

«Πληροφορούμεθα ότι εντός της αύριον εκδίδεται το σχετικόν Διάταγμα, ούτινος αι συνέπειαι θα ώσι κινδυνώδεις, των απαλλοτριοπλήκτων όντων διατεθειμένων να μην επιτρέψωσι την διαρπαγήν της περιουσίας των».

Στη συνέχεια πληροφορούσαν ότι «Πεντήκοντα περίπου πρόσφυγες επιζήτησαν και επέτυχαν παρα της Γνωμοδοτικής Επιτροπής, την απαλλοτρίωσιν γηπέδων κεντρικωτάτων και μεγίστης αξίας εν Παλαιώ Φαλήρω, ανηκόντων εις ισαρίθμους περίπου γηγενείς» και παρακαλούσαν να σπεύσουν οι βουλευτές να κάνουν επερωτήσεις στην Βουλή και παραστάσεις στον Υπουργό Κύρκο, πριν δημοσιευθεί το σχετικό Διάταγμα που θα απαλλοτρίωνε τα οικόπεδά τους.

Το υπόμνημα τέλειωνε με την εξής φράση:
Η παράτασις της εκκρεμότητος εγκυμονεί κινδύνους, των οποίων ημείς την έκτασιν δεν δυνάμεθα να προίδωμεν».
Το υπόμνημα υπέγραφαν αφενός επιφανείς Παλαιοφαληριώτες και αφετέρου «γηγενείς» που έχαναν τις περιουσίες τους.
Έτσι στο Υπόμνημα εμφανίζονται τα ονόματα των Ν. Παυλή, Π. Ντούνη, Αιμ. Χασιώτη, Π. Μουρίκη, Ν. Λουδάρου, Κ. Μπότσαρη, Χ. Τρακάδα, Ι. Λάππα (Πρόεδρος της Κοινότητος), Στ. Αδάμ, Γ. Καστρισιανάκη, , Α. Δεμερτζή, Δ. Μαχαιρίδη και πολλών άλλων.

Συγχρόνως η Κοινότης Παλαιού Φαλήρου απέστειλε επιστολή προς τον Υπουργό Προνοίας Κύρκον, στην οποία αρχικά αναφερόταν σε παλαιότερες απαλλοτριώσεις που είχαν γίνει σε βάρος της περιοχής του Παλαιού Φαλήρου και στη συνέχεια ζητούσε να αποσοβηθεί κάθε περαιτέρω αστική απαλλοτρίωση, εκτός του γεγονότος ότι θα ήταν άδικη παράνομη και αντισυνταγματική, θα αλλοίωνε τη φυσιογνωμία της πόλης.

Είναι γνωστό ότι σε πολλές περιπτώσεις, οι πρόσφυγες στα οικόπεδα που τους παρεχωρούντο, προέβαιναν κατά πάγια τακτική, σε πρόχειρη και αυθαίρετη αυτοστέγαση, οικοδομώντας τελικά για λόγους οικονομικούς «Παράγκες».

Η προοπτική, να συνυπάρχουν οι «παράγκες» μαζί με τις καλαίσθητες επαύλεις που από τη δεκαετία του 1910, κοσμούσαν το Παλαιό Φάληρο και προκαλούσαν τον θαυμασμό των επισκεπτών, προκάλεσε μεγάλες αντιδράσεις και ο Κοινοτάρχης ιατρός Ιωάννης Λάππας, έθεσε το θέμα στην ρεαλιστική και πραγματική του διάσταση.

Καταλήγει ο Πρόεδρος της Κοινότητας στην επιστολή το προς τον Υπουργό:

…«Απαλλοτρίωση ήδη νέα εντός του σχεδίου μας και δη παρά το Eden, πρόκειται να ανατρέψει αυτήν ταύτην την εμφάνισιν του μοναδικού προαστείου μας, δι’ ανεγέρσεως οικίσκων, εν μέσω μεγαλοπρεπών οικοδομημάτων.

Το Παλαιόν Φάληρον, Κέντρον παραθερισμού και αναψυχής, ορθόν είναι να μην αποβάλει τον προορισμόν του αυτόν, χάριν αυτής ταύτης τη Πρωτευούσης, της οποίας αποτελεί τον δεξιόν πνεύμονα.
Ευελπιστούμεν ότι δεν θα να παραβλέψετε τις παρακλήσεις μας».
Ευπειθέστατος
Εντολή του Κοινοτικού Συμβουλίου
Ο Πρόεδρος
Ι.ΛΑΠΠΑΣ

Οι Προτάσεις, οι Παρακλήσεις, οι Επιστολές και τα Υπομνήματα δεν ελήφθησαν υπόψη από το εμμονικό Υπουργό, που οι ιδεοληψίες του δεν τον άφηναν να αντιληφθεί την πραγματικότητα, και έτσι τέλη Μαρτίου, αρχές Απριλίου 1928, οι ενδιαφερόμενοι για την περιοχή του Παλαιού Φαλήρου πρόσφυγες και κερδοσκόποι, πήραν το πράσινο φως για την εγκατάστασή τους και επρόκειτο να μεταβούν με μηχανικούς για να καταμετρήσουν τα οικόπεδα.

Το γεγονός αυτό το πληροφορήθηκαν οι Φαληριώτες και «κατήλθον ένοπλοι» στα σημεία όπου επρόκειτο να γίνουν οι καταμετρήσεις.

Οι πρόσφυγες και οι μηχανικοί όμως δεν παρουσιάσθηκαν και οι γηγενείς αφού παρέμειναν για κάποιο χρόνο στα σημεία, απεχώρησαν.

Οι αντιδράσεις των «γηγενών», δεν οφείλονταν σε αστοργία, ούτε στρέφονταν κατά του προσφυγικού κόσμου, αλλά με τις ενέργειες του Υπουργού Κύρκου, καλλιεργήθηκε ένας «δευτερογενής διχασμός μεταξύ προσφύγων και γηγενών», ώστε οι δεύτεροι να εκφράζουν την αγανάκτησή τους , για το γεγονός ότι οι πρόσφυγες, χωρίς να φταίνε οι ίδιοι, χάριν της εμμονής και της ιδεοληψίας του κ. Κύρκου, οικειοποιούνται άδικα και παράνομα τις δικές τους ιδιοκτησίες, οι οποίες καταλήγουν τελικά στα χέρια των κερδοσκόπων.

Ο Υπουργός Κύρκος και οι κερδοσκόποι και όχι οι πρόσφυγες, ήταν στο στόχαστρο των «γηγενών».
Τελικά, δεν φαίνεται να ευδοκίμησαν τα σχέδια του Κύρκου, τουλάχιστο για το Παλαιό Φάληρο…

Κύρκος και Καρυωτάκης

Ο Μιχάλης Κύρκος, κατά την διάρκεια της πολιτικής του σταδιοδρομίας, άλλαξε τουλάχιστον έξι(6) κόμματα και όπως γράφει το ΕΜΠΡΟΣ στις 27/71928, «…αφήκε στίγμα ανεξίτηλον εις την Ελληνικήν Διοίκησιν δια της διελεύσεώς του από το εν λόγω Υπουργείον».

Κάτι όμως που τον βαρύνει ιδιαίτερα είναι το ότι με τις ενέργειές του κατά την διάρκεια της Υπουργείας του, εναντίον του ποιητή Κώστα Καρυωτάκη, ο οποίος υπηρετούσε ως Εισηγητής στο Υπουργείο Προνοίας, έχει μεγάλο μερίδιο ευθύνης για την αυτοκτονία του.


Ο Κ. Γ. Καρυωτάκης (αριστερά) με τον ποιητή Ν. Καράκαλο (δεξιά) στο Παλαιό Φάληρο (1925)

Ο Καρυωτάκης είχε την κακή τύχη να μην είναι της αρεσκείας του Υπουργού Κύρκου, ο οποίος κατά την τελευταίαν τρίμηνην περίοδον της Υπουργείας του, τον μετέθεσεν εν όλω έξι (6) φορές παρά την σχετικήν γνωμάτευσιν του Ειδικού Συμβουλίου, γνωματεύσαντος περί της εδώ (Αθήνα) παραμονής του.

Ήδη τον είχε παραλείψει και κατά τας τελευταίας προαγωγάς, ενώ είχεν μίαν πενταετίαν εις τον αυτόν βαθμόν, αν και ήταν πτυχιούχος της Νομικής, προήχθησαν δε τελειόφοιτοι του Γυμνασίου, με διετή μόνον υπηρεσία, προστατευόμενοι του κ. Κύρκου…..».

Ελάχιστο χρονικό διάστημα προ του θανάτου του, παρά τις παραστάσεις του στον Υπουργό και τις διαμαρτυρίες του, τον απέσπασε στην Πρέβεζα.

Οι διώξεις που υφίστατο διαρκώς στο Υπουργείο Προνοίας τον είχαν καταστήσει σχεδόν νευρασθενικό και τον οδήγησαν εις το απονενοημένο διάβημα.

Μετά το θάνατο του Καρυωτάκη εξαφανίστηκε ο δημοσιουπαλληλικός του φάκελος.

Το σύνολο σχεδόν των αθηναϊκών εφημερίδων, κατονόμαζε τον Κύρκο, ως ηθικά υπεύθυνο της αυτοκτονίας του Καρυωτάκη.
(ΠΟΛΙΤΕΙΑ, ΠΑΤΡΙΣ, ΕΣΤΙΑ, ΣΚΡΙΠ, ΕΜΠΡΟΣ και άλλες- μεταξύ 26/7/1928 και 28/7/ 1928.

Βιβλιογραφία :
ΕΜΠΡΟΣ: 18/1/1928 σελίδα 1, 22/1/1928 σελίδα1, 25/1/1928 σελίδα1, 9/2/1928 σελίδα 1, 19/2/1928 σελίδα 3.1, 13/3/1928 σελίδα 2, 4/4/1928 σελίδα 1, 29/3/1929 σελίδα 4, 30/3/1929 29/3/1929 σελίδα 4 , ΣΚΡΙΠ: 24/1/1928 σελίδα 3.


 *Βασίλης Χατζηκωνσταντίνου
Πρόεδρος «Αρχείου Ιστορίας Παλαιού Φαλήρου»
 

Σχόλια Αναγνωστών

0 Προσθήκη σχολίου

Δεν υπάρχουν ακόμα σχόλια για αυτό το άρθρο.

ΠΡΟΣΘΕΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ!
Απάντηση σε x
* Υποχρεωτικά πεδία* Το vimaonline σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά υβριστικά και άσχετα με το περιοχόμενο του άρθρου σχόλια. Είναι αυτονόητο πως η ομάδα διαχείρισης φέρει ευθύνη μόνο για τα επώνυμα άρθρα των συντακτών και των συνεργατών της.

Σας ευχαριστούμε για την συμμετοχή σας.