ΠΑΛΑΙΟ ΦΑΛΗΡΟ

Το «Θερινό Ανάκτορο» της Αμαλίας και του Όθωνα που δεν έγινε ποτέ στο Παλαιό Φάληρο

Βασίλης Χατζηκωνσταντίνου - Δικηγόρος - Πρόεδρος « Αρχείου Ιστορίας Παλαιού Φαλήρου» 3 25 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2019, 09:50

Ούλεν και Ξενοδοχείο Ξηροτάγαρου. Αυτή η περιοχή προοριζόταν για το Θερινό Ανάκτορο της Αμαλίας

Το «Νερό» των Αγίων Θεοδώρων

Το Παλαιό Φάληρο τόσο από τα τέλη του 19ου αιώνα, όσο και στις αρχές του 20ου , είχε πάντοτε πρόβλημα λειψυδρίας, ακόμα και έλλειψη πόσιμου νερού.

Υδρευόταν από κάποια πηγάδια, πολλά από τα οποία έκειντο και σε μεγάλη απόσταση από αυτό.

Από όλα αυτά τα πηγάδια, ένα με το περισσότερο και καλύτερης ποιότητας νερό, ανήκε στην Κοινότητα Πλάκας, της οποίας το Παλαιό Φάληρο, που πριν ονομαζόταν «Ξηροτάγαρο» και ακόμα παλαιότερα «Τρεις Πύργοι», εθεωρείτο «αγροτικός συνοικισμός».

Από το πηγάδι αυτό όχι μόνον υδρεύονταν οι Πλακιώτες που κατοικούσαν στο Παλαιό Φάληρο, αλλά πότιζαν τα κτήματά τους καθώς και τα βόδια με τα οποία όργωναν τα κτήματά τους.

Οι παλιοί Πλακιώτες, θυμόντουσαν από τους πατέρες τους ότι πάντοτε το πηγάδι αυτό το θεωρούσαν δικό τους, πράγμα που ήταν και αλήθεια.

Η περιοχή στην οποία βρισκόταν το πηγάδι, ανήκε επί Τουρκοκρατίας σε ένα Πλακιώτη κτηματία που ονομαζόταν Τατάκης, ο οποίος δώρισε στην Κοινότητα Πλάκας μια μεγάλη έκταση για να ανεγερθεί Ναός.

Στην έκταση αυτή περιλαμβανόταν και το περίφημο πηγάδι.

Οι Πλακιώτες ενήργησαν εράνους μεταξύ τους για να κτισθεί στο οικόπεδο που δωρήθηκε, ναός αφιερωμένος στους Αγίους Θεοδώρους, πράγμα και που έγινε.


Νερό από τη βαρέλα.

Από τότε το πηγάδι εθεωρείτο και ήταν κοινοτικό, καθώς και ο Ναός των Αγίων Θεοδώρων.

Οι Πλακιώτες αγρότες και κτηνοτρόφοι πότιζαν απ’ αυτό τα ζώα τους και απ’ αυτό υδρευόταν και προμηθευόταν πόσιμο νερό και ο «συνοικισμός» του Παλαιού Φαλήρου, όπως βεβαίωναν  παλιοί κτηματίες.

Επίσης πολλοί σύγχρονοι Πλακιώτες διατελούσαν επίτροποι του Ναού των Αγίων Θεοδώρων, διορισμένοι από τον Δήμαρχο της Αθήνας, ο οποίος και είναι ο προστάτης των κοινοτικών δικαιωμάτων της Πλάκας.

Παρόλο το γεγονός ότι στο αρχείο του Δήμου υπάρχει το επίσημο δωρητήριο του μακαρίτη Τατάκη προς την Κοινότητα Πλάκας, την δεκαετία του 1880, οι κληρονόμοι Τατάκη ανέλαβαν αυθαίρετα και με την σιωπηλή ανοχή των δημοτικών αρχών, την διαχείριση του νερού του πηγαδιού , το οποίο και εκμεταλλευόντουσαν, με τον ισχυρισμό ότι η δωρηθείσα έκταση από τον πρόγονό τους προς την Κοινότητα Πλάκας, δεν περιελάμβανε το πηγάδι.

Επί δημαρχίας Τιμολέοντος Φιλήμονος (1887-1891), οι Πλακιώτες-Φαληριώτες εξηγέρθησαν και ο Φιλήμων ο οποίος υπήρξε φιλελεύθερος, πρωτοποριακός και με έντονες παρεμβάσεις στα κοινωνικά προβλήματα της εποχής του, έστειλε αρμόδιους υπαλλήλους του Δήμου, οι οποίοι προέβησαν στην καταμέτρηση του δωρηθέντος από τον προαναφερθέντα Τατάκη γηπέδου, με σκοπό να εκδιώξει τους αυθαιρέτως εγκατασταθέντας «κληρονόμους» από το «φρέαρ».

Επακολούθησε δυστυχώς η αιφνίδια παραίτηση του Φιλήμονος, η τάξη δεν αποκαταστάθηκε και οι «Τατάκηδες» (όπως ονόμαζαν οι Φαληριώτες τους «κληρονόμους») εξακολούθησαν να κατέχουν και να εκμεταλλεύονται το πηγάδι.

Το ζήτημα έμεινε σε εκκρεμότητα αλλά ήδη από την πρώτη «Δημαρχία» του Σπύρου Μερκούρη, Πλακιώτες και Φαληριώτες εξηγέρθησαν και πάλι διότι οι καταληψίες του πηγαδιού τους υπέβαλαν σε τακτική πλέον φορολογία 50 λεπτών για κάθε «βαρέλα» με νερό και μετέπειτα μιας δραχμής.

Η επιβάρυνση αυτή ήταν παράνομη, δυσβάστακτη και συνάμα προσβλητική.

Ο Δήμαρχος δεν προέβη σε καμία ενέργεια, αλλά περιορίστηκε να συνιστά υπομονή στους Φαληριώτες και να τους διαβεβαιώνει ότι θα εκδιώξει τους «Τατάκηδες».

Για να εκτονώσει τις αντιδράσεις, υποσχέθηκε ότι θα διοχετεύσει στο Φάληρο νερό από το κτήμα των Ζάννου και Ρως (μετέπειτα κτήμα Γρώμαν).

Πέντε χρόνια πέρασαν και ούτε εκδιώχθηκαν οι «Τατάκηδες», ούτε έφθασε το νερό της Πικροδάφνης.

Ταυτόχρονα οι «Τατάκηδες, για τους οποίους ακουγόταν ότι είχαν φιλικές σχέσεις με το Δήμαρχο, είχαν πλέον την βεβαιότητα ότι δεν θα εκτοπισθούν και αποθρασύνθηκαν και άρχισαν να μεταφέρουν στο χώρο του πηγαδιού, λίθους και διάφορα οικοδομικά υλικά και να κτίζουν αποθήκες για να κατοχυρώσουν την εκεί κατοχή τους.

Έτσι, ολόκληρος «συνοικισμός», κατέστη φόρου υποτελής, παρά το γεγονός ότι τα δικαιώματά του στο πηγάδι ήταν επίσημα αναγνωρισμένα από πολλά χρόνια, αφού ο Δήμαρχος, δηλαδή εκείνος που είναι ταγμένος να προστατεύει τα δικαιώματά του από τους καταπατητές , αδιαφορεί για την αδικία.

Ο δήμαρχος Μερκούρης, αντέδρασε τελικά στις διαμαρτυρίες των Φαληριωτών και έστειλε τους μηχανικούς του Δήμου, Κολλινιάτη, Βαρούχα και Έρτσο συνοδευόμενους και από τον δικηγόρο του Δήμου Βλαβιανό, οι οποίοι εξέτασαν το έδαφος και έκαναν τις αναγκαίες καταμετρήσεις για να διαπιστωθεί για πολλοστή φορά, εάν το πηγάδι περιλαμβανόταν στην έκταση που δωρήθηκε από τον Τατάκη προς την Κοινότητα Πλάκας.

Μάλιστα και ένας ειδικός εργάτης κατέβηκε στο πηγάδι για να διαπιστώσει την προέλευση της πηγής του νερού.

Οι Φαληριώτες αντέδρασαν και πάλι και επισήμαναν ότι καταμετρήσεις έγιναν και από τον Φιλήμονα και από τον Τσίλερ και τώρα γίνεται και πάλι καταμέτρηση από τον Δήμαρχο για να τους αποκοιμίσει και για να εξακολουθούν να νέμονται παράνομα οι φίλοι του το νερό.

Τελικά δεν φαίνεται να κατέληξε κάπου αυτή η αντιδικία.

Η τεχνολογία φαίνεται ότι απάμβλυνε το πρόβλημα.

Το Παλαιό Φάληρο γέμισε από ανεμόμυλους άντλησης νερού και καλύφθηκαν σχεδόν όλες οι ανάγκες και ήρθε η δεκαετία του 1930 για να στείλει όλα αυτά τα προβλήματα στο παρελθόν αλλά όχι και στη λήθη.

Το πηγάδι με το νερό για το οποίο ενδιαφερόντουσαν τόσο Πλακιώτες και Φαληριώτες, κυρίως αυτοί, βρισκόταν και πιθανόν να βρίσκεται ακόμα, στη θέση «Ανάλατος» προς την πλευρά της Νέας Σμύρνης, από τον ευρύτερο χώρο του οποίου περνούσε η «Φαληρική οδός».

Το πηγάδι αυτό ήταν το μοναδικό που γειτόνευε περισσότερο προς τον «συνοικισμόν» του Παλαιού Φαλήρου.

Οι Φαληριώτες διατείνονταν ότι το νερό για το οποίο ενδιαφέρονταν είναι αρίστης ποιότητος, εύγευστο και χωνευτικό και δεν υστερεί καθόλου από το ονομαστό νερό του Αμαρουσίου.

Πίστευαν επίσης ότι δεν είναι «πηγαίο», αλλά προέρχεται από κάποιο αρχαίο υδραγωγείο.

Αυτό το συμπέραιναν καθόσον ενώ τόσες «βαρέλες», περίπου 20 με 30 γεμίζονταν καθημερινά από το πηγάδι, το νερό επανερχόταν πολύ γρήγορα στην ίδια στάθμη, τόσο γρήγορα δηλαδή, που δεν θα ήταν δυνατόν να συμβεί, εάν το νερό ανάβλυζε από τα υδροφόρα τοιχώματα του πηγαδιού.

Αξίζει τον κόπο να πάμε σε ένα πιο μακρινό παρελθόν και να αναφέρουμε ότι ή φήμη του νερού των Αγίων Θεοδώρων, όπως καθιερώθηκε να λέγεται αργότερα, είχε φθάσει και μέχρι το Παλάτι του Όθωνα.

Ο βασιλιάς έστειλε τον μηχανικό Στράγγαλο και τον υδρομέτρη Γεωργαντή και εξέτασαν κατά πόσον ήταν επαρκές και θα ήταν δυνατόν να διοχετευθεί εύκολα προς την παραλία.

Και όλα αυτά γιατί η βασίλισσα Αμαλία, η οποία από πολλά χρόνια ερχόταν τακτικά έφιππη στο Παλαιό Φάληρο με την ακολουθία της στην σημερινή περιοχή «Ούλεν» και «ελούετο», είχε αγαπήσει την ευάερη αυτή παραλία και ζήτησε από τον τότε Ξηροτάγαρο , να αγοράσει μια έκταση, μέσα στην οποία κτίσθηκε πολλά χρόνια αργότερα το ξενοδοχείο της οικογένειας Ξηροτάγαρου, για να αναγείρει «Θερινό Ανάκτορο».

Ο Όθων γνώριζε τα σχέδια της Αμαλίας και ενδιαφερόταν για την υδροδότηση του « Θερινού Ανακτόρου».

Επακολούθησαν οι ταραχές των ετών 1859, 1861 και η έξωση του Όθωνα το 1862 και τα πάντα ματαιώθηκαν. Έτσι το Φάληρο έμεινε χωρίς το «Θερινό Ανάκτορο» της Βασίλισσας Αμαλίας...

Υ.Γ. Πίσω και παράλληλα με αυτή την ιστορία, υπάρχουν και άλλες διηγήσεις, μύθοι και στοιχεία, με τα οποία θα ασχοληθώ άλλη φορά.

Πηγές: «ΣΚΡΙΠ» 11/7/1904, σελίς 2
«ΣΚΡΙΠ» 14/7/1904, σελίς 2
«ΚΑΙΡΟΙ» 13/7/1904, σελίς 2
















5
 

Σχόλια Αναγνωστών

3 Προσθήκη σχολίου
ΣΤΕΛΙΟΑ Γ ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΣ Π ΔΗΜΑΡΧΟΣ Π ΦΑΛΗΡΟΥ 26.10.19
ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΜΟΥ κατα την διαρκειαν θητειας μου ηταν και η επεκτασις υδρευσεως,,,,,,,σε ολο τον δημον Π Φαληρου 1970-74
Απάντηση
ΦΛΟΙΣΒΙΟΣ 26.10.19
Συγχαρητήρια στον έχοντα την επιμέλεια αλλά και τη γνώση, προκειμένου να γράφει τόσα ωραία θέματα για την πόλη μας.
Απάντηση
Ειρήνη Δελαπόρτα 26.10.19
Εξαιρετικό!! μπράβο κύριε Χατζηκωνσταντίνου.
Απάντηση
Προσθήκη σχολίου
ΠΡΟΣΘΕΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ!
Απάντηση σε x
* Υποχρεωτικά πεδία* Το vimaonline σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά υβριστικά και άσχετα με το περιοχόμενο του άρθρου σχόλια. Είναι αυτονόητο πως η ομάδα διαχείρισης φέρει ευθύνη μόνο για τα επώνυμα άρθρα των συντακτών και των συνεργατών της.

Σας ευχαριστούμε για την συμμετοχή σας.