ΠΑΛΑΙΟ ΦΑΛΗΡΟ

Η Μεγάλη Ενετική Γιορτή του Παλαιού Φαλήρου, το καλοκαίρι του 1927

Γράφει ο Βασίλης Χατζηκωνσταντίνου, Δικηγόρος, Πρόεδρος του «Αρχείου Ιστορίας Παλαιού Φαλήρου» 1 18 ΙΟΥΛΙΟΥ 2019, 18:37

Στα 1926 η Ελλάδα αγωνιζόταν ακόμα να επουλώσει τις πληγές της από την Μικρασιατική τραγωδία και να ξεφύγει και από τον εφιάλτη του «Εθνικού Διχασμού».

Τη χρονιά αυτή, στο Παλαιό Φάληρο των 4.000 περίπου κατοίκων, η πρωτοβουλία τριών Φαληριωτών, του Γιάννη Οικονομίδη, του Σωτήρη Κόπανου και του Θανάση Καλεμκερή, οδηγεί στην ίδρυση του πρώτου αθλητικού συλλόγου του μικρού προαστείου.

Ο Α.Ο.Π.Φαλήρου, γίνεται πραγματικότητα, με την ιδρυτική Γενική Συνέλευση της 14ης Νοεμβρίου 1926, και αναγνωρίζεται ως «Σωματείο» και εγκρίνεται το Καταστατικό του, με απόφαση του Δικαστηρίου, από το 1927.
Την ίδια δεκαετία ιδρύονται και οι μεγάλοι Αθλητικοί Σύλλογοι της χώρας, όπως η Α.Ε.Κ., ο Ολυμπιακός, ο Π.Α.Ο.Κ. και άλλοι.

Πρόεδρος το σωματείου εκλέγεται Γυμνασιάρχης Γιώργος Γιαννουσόπουλος, με Αντιπρόεδρο τον κ. Παπαδημητρίου και Γενικό Γραμματέα τον κ. Ευστρατιάδη.

Το Διοικητικό Συμβούλιο πλαισιώνουν ακόμα ο ιατρός Δ. Κοσμετάτος και άλλοι φίλαθλοι και φιλοπρόοδοι Παλαιοφαληριώτες.

Το ποδόσφαιρο αποτελεί την πρώτη αθλητική δραστηριότητα του νεοσύστατου Ομίλου.
Λειτουργεί επίσης τμήμα Φυσικής αγωγής και τμήμα αγωγής των νέων.

Τα ενδιαφέροντα όμως των μελών Διοικητικού Συμβουλίου δεν στρέφονταν μόνο στον Αθλητισμό.
Αγαπούν το Παλαιό Φάληρο και θέλουν να προάγουν την εικόνα του και ταυτόχρονα να εξασφαλίσουν οικονομικούς πόρους για τον Όμιλο.

Δεν είναι γνωστό το ποιος είχε πρώτος την ιδέα γι’ αυτά που θα εξιστορήσουμε. Πάντως, όποιος και να ήταν θα είχε υπόψη του ανάλογες γιορτές στη Νίκαια, καθώς και τις γνωστές Βενετσιάνικες γιορτές.

Πάντως στις αρχές του 1927, το Διοικητικό Συμβούλιο του Α.Ο.Π.Φ. αποφάσισε να διοργανώσει ο Σύλλογος, στην παραλία του Παλαιού Φαλήρου, που πολλοί την παρομοίαζαν με την “Promenade des Anglais” της Νίκαιας, μια μεγάλη μαζική λαϊκή εορτή κατά το πρότυπο των Βενετσιάνικων εορτών.


Καταχώρηση για τη διαφήμιση της εκδήλωσης σε εφημερίδα της εποχής

Απευθύνθηκαν στις αρμόδιες δημόσιες αρχές, για να εξασφαλισθεί η απαραίτητη άδεια κατάληψης του μεγάλου παραλιακού χώρου που αρχίζει από το κοσμικό κέντρο «Μπαρ»* (παραπλεύρως του LUNA PARK*-σημερινού Φλοίσβου) και τελειώνει στο «EDEN*»(Έπαυλη Kapnist) , παραπλεύρως του κοσμικού κέντρου-βαριετέ, « Poisson d’ or»*.

Φρόντισαν να ενημερώσουν ακόμα και Υπουργούς και είχαν την τύχη να τεθεί η «Εορτή», υπό την προστασία των Υπουργών Ναυτικών, Εσωτερικών και Παιδείας.

Επειδή η διοργάνωση της Εορτής όπως την οραματίσθηκαν οι εμπνευστές της, θα είχε ένα μεγάλο οικονομικό κόστος, που εκ των πραγμάτων δεν ήταν δυνατό να ανταποκριθεί σ’ αυτό ο Α.Ο.Π.Φαλήρου, απευθύνθηκαν σε επιχειρηματίες, σε συνεργασία με τους οποίους θα πραγματοποιείτο η Εορτή.

Από πλευράς Α.Ο.Π.Φ., την διοργάνωση ανέλαβε το μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου, ο ιατρός Δ. Κοσμετάτος, ο οποίος και ενημέρωσε τους δημοσιογράφους για το πρόγραμμα της Εορτής.

Αμέσως ήρθαν σε συνεννόηση με ανθοπώλες, εστιάτορες, αμαξάδες, λεμβούχους και έναν μεγάλο αριθμό διαφόρων επαγγελματιών και φυσικά και κυρίως, πλαισιώθηκαν και από εθελοντές.

Η Εορτή αποφασίσθηκε να γίνει στο παραπάνω τμήμα της παραλιακής λεωφόρου του Παλαιού Φαλήρου, στις 12 Ιουνίου 1927, που το βράδυ θα είχε πανσέληνο.

Αρχικά καταρτίσθηκε το σχέδιο διαμόρφωσης του χώρου που θα γινόταν η Εορτή.
Λίγο μετά το «Μπαρ» και στο εσωτερικό μέρος της Λεωφόρου Ποσειδώνος, στήθηκε μια τεράστια κλιμακωτή ξύλινη εξέδρα, διακοσμημένη με λουλούδια και πολύχρωμα ενετικά φαναράκια, στην οποία μπορούσαν να καθίσουν, μέχρι και 3.000 άτομα για τις θέσεις της οποίας το εισιτήριο ορίσθηκε σε 100 δραχμές.

Κανένα πρόβλημα ασφαλείας δεν δημιουργήθηκε με την ξύλινη εξέδρα, για την οποία σκωπτικά σχολίασαν οι εφημερίδες της εποχής: « …Τα σανιδώματα της εξέδρας, ευτυχώς για τους διοργανωτές, ήταν καλοκαρφωμένα και στερεά…».



Αριστερά και δεξιά της εξέδρας, θα υπήρχαν τραπεζάκια καφενείων και ατελείωτη σειρά με εκατοντάδες καθισμάτων, όπου ο κόσμος θα μπορούσε να τρώει και να πίνει και να παρακολουθεί με άνεση τα διάφορα θεάματα, προμηθευόμενος όλα τα είδη φαγητού και ποτού από τα πρατήρια των οργανωτών σε τιμές «όπως υπόσχονται» απιστεύτως ευθηνάς.

Πράγματι έχει ληφθεί ιδιαίτερη μέριμνα για τα φαγητά και τα ποτά, ώστε να είναι και άφθονα και φτηνά.
Γραφικότατο είναι το σχόλιο της εφημερίδας «ΑΘΗΝΑΙ», σχετικά με τα φαγητά και τα ποτά της Ενετικής Εορτής: «Άξιον παρατηρήσεως, είναι η πρόνοια της επιτροπής, δια τον στόμαχον των πολιτών, παρέχουσα με λαϊκάς τιμάς, αρνάκι της σούβλας και ρετσίνα».

Τα δύο πεζοδρόμια της Λεωφόρου θα είναι ελεύθερα για τους επισκέπτες, οι οποίοι με δεκάδραχμο μόνο είσοδο θα μπορούν να παρακολουθούν την γιορτή, περιφερόμενοι ελεύθερα σε όλο το μήκος και το πλάτος των πεζοδρομίων, να πετούν άνθη, να χορεύουν, να διασκεδάζουν και να απολαμβάνουν με όποιο τρόπο θέλουν, την ωραία γιορτή.

Στην γιορτή συμμετέχουν όλοι οι ανθοπώλες της Αθήνας και του Πειραιά, πολλοί ιδιοκτήτες αυτοκινήτων που θα μετατραπούν σε άρματα, λεμβούχοι και ιδιοκτήτες βενζινακάτων, που θα μεταβάλουν τα πλεούμενά τους σε γόνδολες με πολυτελή ενετικά φαναράκια, ώστε να δώσουν στη γιορτή φαντασμαγορική όψη.

Θα συμμετάσχουν επίσης οι Φιλαρμονικές της Φρουράς, του Πολεμικού Ναυτικού και του Ορφανοτροφείου Χατζηκώστα, οι οποίες θα δίνουν εξαιρετική ζωηρότητα στην Εορτή.
Θα υπάρχουν επίσης και χορωδίες από καλλίφωνους νέους και νέες.

Φυσικά δεν θα ήταν δυνατό να λείψει και ο χορός- και αυτό θα είναι μια από τις μεγαλύτερες πρωτοτυπίες της Εορτής- ο οποίος δεν θα γίνει στα συνήθη ντάνσινγκ της παραλίας, αλλά στη θάλασσα... επί κινητών, πλωτών ντάνσινγκ , για τα οποία θα χρησιμοποιηθούν κατάλληλα, τεράστιες εξέδρες.

Σε διαφορετικό επίπεδο, ο χοροδιδάσκαλος κ. Σακελλαρίου θα παρουσιάσει σε διάφορους χορούς, 50 μαθήτριές του.
Μια ωραιότατη αψίδα πριν από το «Μπαρ»*, θα σηματοδοτεί την είσοδο του χώρου της Γιορτής και άλλη μια ίδια στο ύψος του EDEN», παραπλεύρως του κοσμικού κέντρου-βαριετέ, « Poisson d’ or»*, θα κλείνει τα όρια της εκτάσεώς της.

Ο Πρόεδρος της επιτροπής κ. Κοσμετάτος, ενημέρωσε τον Τύπο για την οργάνωση και το πρόγραμμα της Εορτής, κυκλοφόρησε και ένα σχετικό φυλλάδιο με το πρόγραμμα της Εορτής και επί ημέρες οι εφημερίδες πληροφορούσαν αναλυτικά τον κόσμο.

Ήδη έχουν αποπερατωθεί όλες οι προπαρασκευαστικές εργασίες.
Οι διοργανωτές επισήμαναν ότι όλες οι γιορτές που έχουν γίνει στην Ελλάδα, είναι μόνο θέαμα, ενώ στη τωρινή γιορτή, όπως γράφτηκε στον Τύπο, «θα δύναται να μεθέξει ο λαός, να διασκεδάσει, να κάμει κέφι, να ευχαριστηθεί και να περάσει μια ημέρα αλησμόνητη.

Και έφτασε η μεγάλη μέρα.

Η συρροή του κόσμου πρωτοφανής, όπως γράφει η εφημερίδα «Πολιτεία» στο φύλλο της 13ης Ιουνίου 1927 (σελίδα 2), άρχισε από της 5ης μ.μ., με σμήνη αυτοκινήτων, ταξί και λεωφορείων. Τα τραμ επίσης κατέφθαναν κατάφορτα , ώστε πολύ προ της 6ης μ.μ., ολόκληρο το τμήμα της παραλίας του Παλαιού Φαλήρου που είχε καθορισθεί για την Εορτή, να παρουσιάζει «ανθρωποκατακλυσμόν», ο οποίος και έσπευδε να καταλάβει τις επίκαιρες θέσεις, για να παρακολουθήσει την Εορτή.

Και συνεχίζει η «Πολιτεία»: « Αι κατασκευσθείσαι επί τούτω μακραί εξέδραι, στέναζαν υπό το βάρος των χιλιάδων του κόσμου, όστις “εμυρμηκία” επ’ αυτών, ενώ άλλα επίσης πλήθη “συνεφύροντο” εις τα πολυάριθμα κέντρα του Παλαιού Φαλήρου και ιδιαιτέρως στα ακροθαλάσσια».

Είχαν ληφθεί όλα τα απαιτούμενα μέτρα διά την εξασφάλιση μιας τακτικής συγκοινωνίας, ούτως ώστε η πλημμύρα του κόσμου που θα παρακολουθούσε την Εορτή, να έχει απολύτως εξασφαλίσει μιαν άνετη επιστροφή στην Αθήνα.

Πολλές εφημερίδες της εποχής, εκφράζονται επαινετικά για τη διοργανωνόμενη Εορτή και παρατηρούν ότι: «Μέχρι σήμερον όλαι αι γενόμεναι εορταί εις την Ελλάδα, είναι μόνον θέαμα, ουδεμία δε εορτή εδόθη εις την οποίαν να δύναται να μεθέξει ο λαός, να διασκεδάσει, να ευχαριστηθεί και να περάσει μια μέρα αλησμόνητη (ΕΣΠΕΡΙΝΗ 11/06/1927 σελίς 7)»

Λίγο πριν την 6.30 μ.μ. έφτασαν οι Υπουργοί των Ναυτικών και Παιδείας κ.κ. Κανάρης και Αργυρός, ο Αρχηγός της Χωροφυλακής και άλλοι επίσημοι.

Μετά από λίγο άρχισε η Εορτή με την ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου και επακολούθησε η εκτέλεση του πρώτου μέρους της Εορτής.

Αμέσως μετά εμφανίζονται στην παραλιακή Λεωφόρο, τρεις μπάντες, πρώτη αυτή του Ορφανοτροφείου Χατζηκώστα «παιανίζουσα» το εμβατήριο της Εορτής και ακολουθούν αυτή της «Φρουράς» και αυτή του «Πολεμικού Ναυτικού».



Στις 7.00 μ.μ. άρχισε η παρέλαση των ανθοστόλιστων αρμάτων, από τα οποία «ωραίες Φαληριώτισσες», όπως έγραψε η «Πολιτεία» έρριπταν άνθη στο κοινό.

Προηγήθηκε «τέθριππο» στολισμένο με κίτρινα και μωβ άνθη, με τη δεσποινίδα Μαίρη Καραχάλιου, ντυμένη «Πομπαντούρ», με ένα αστεροειδές διάδημα στο κεφάλι.

Ακολουθούσε ένα μόνιππο στολισμένο με ολόλευκα άνθη, επί του οποίου επέβαινε «υψαύχην» η ηλικίας πέντε ετών, Ρίτα Πονηράκη, που παρίστανε την αθωότητα.

Από μακριά ακούονταν «άσματα ομίλου νέων» που επέβαιναν πάνω σε ανθοστόλιστα αυτοκίνητα.
Ακολουθούν μερικά ακόμη άρματα, μεταξύ των οποίων του Α.Ο.Π.Φαλήρου με «όμιλο δεσποινίδων», της Λούλας Φραγκοπούλου, των τροβαδούρων και του Κ. Λεωνίδου.

Γύρω στις 7.30 μ.μ. τερματίστηκε η παρέλαση των αρμάτων, μπροστά σε ένα κοινό που χειροκροτούσε ασταμάτητα και άρχισε η απονομή των βραβείων.

Το πρώτο βραβείο δεκαπέντε χιλιάδων δραχμών, μοιράστηκαν εξ ίσου η Μαίρη Καραχάλιου και η Ρίτα Πονηράκη.

Τις δέκα χιλιάδες δραχμές του δευτέρου βραβείου, μοιράστηκαν εξ ίσου ο Α.Ο.Π.Φαλήρου και ο Όμιλος Τροβαδούρων, ο οποίος με τις θαυμάσιες «καντσονέτες» του, έδωσε την Ενετική σφραγίδα στη Εορτή.

Το τρίτο βραβείο εξίσου δόθηκε στη Λούλα Φραγκοπούλου και στο αυτοκίνητο του Κ. Λεωνίδου.

Ο Βασίλης Πονηράκης που είχε αναλάβει το διακοσμητικό τμήμα της Εορτής, με το στόλισμα των αρμάτων, δικαίωσε για άλλη μια φορά τη φήμη του, με τις καλλιτεχνικές του συνθέσεις, ανθέων και χρωμάτων.

Εν τω μεταξύ, έχει ήδη βραδιάσει και αρχίζουν να φαίνονται οι γόνδολες σαν μπουκέτα λουλουδιών διαφόρων σχημάτων, που πλέουν φωτισμένα στη θάλασσα.

Σκορπίζουν ανταύγειες από πράσινα, μπλε, κόκκινα και άλλα χρώματα, που κάνουν τη θάλασσα να απαυγάζει σαν πελώριο ουράνιο τόξο.

Η θάλασσα ήταν λίγο ταραγμένη, αλλά η δροσιά ευχάριστη.

Κάτω από το φως της Πανσελήνου που τις αποθέωνε, ελικνίζοντο στα φαληρικά κύματα «ανθόφορτες» γόνδολες, από τις οποίες ωραίες Κοντέσες και Δόγισες, πετούσαν λουλούδια και έστελναν «φιλήματα» στους εκστατικούς θεατές.

Παράλληλα ακούονταν θαυμάσιες Ναπολιτάνικες άριες, ενώ πολυάριθμα πυροτεχνήματα ερρίπτοντο τόσο από την ξηρά όσο και από τις «γόνδολες».

Ξαφνικά την προσοχή του κοινού συγκεντρώνει ένας τεράστιος όγκος που φαίνεται λικνιζόμενος από μακριά, να πλησιάζει σιγά-σιγά προς την ακτή. Ο κόσμος σπεύδει προς τη παραλία και προσπαθεί να διακρίνει τι είναι.

Ξαφνικά ένας δυνατός προβολέας φωτίζει το μέχρι τώρα μυστήριο, έναν τεράστιο κύκνο, δημιούργημα του ταλέντου του κ. Πονηράκη.

Ο κόσμος χειροκροτεί εκστασιασμένος, ενώ ο κύκνος ραμφίζει κάθε τόσο τη θάλασσα.

Ο κόσμος εγκαταλείπει τις εξέδρες και τα τραπεζάκια, αναμιγνύεται όλος και καταλαμβάνει τα πλησιέστερα προς την θάλασσα σημεία.

Οι θέσεις καταργούνται και διακρίσεις πρώτης, δεύτερης κλπ θέσης δεν υπάρχουν.

Πάνω στην εξέδρα του «Μπαρ», στα πλωτά «ντάνσινγκ» και σε άλλα σημεία της παραλίας, αρχίζουν ρυθμικοί και κλασσικοί χοροί, που κορυφώνουν το ενδιαφέρον.

Το Φάληρο παρουσιάζει τώρα μια φαντασμαγορική εικόνα .
Σημαντικό στη όλη εκδήλωση, είναι το γεγονός ότι υπήρξε απόλυτη τάξη.

Λίγο μετά τα μεσάνυχτα, ο κόσμος άρχισε να αποχωρεί, πράγμα που έκαναν και οι Υπουργοί κ.κ. Κανάρης και Αργυρός, αφού συνεχάρησαν τους διοργανωτές της Εορτής για την επιτυχία της.

Τις ίδιες εντυπώσεις είχε και όλο το πλήθος που συνέρευσε στην Εορτή.
Το κέφι και η ευθυμία αυτών που συμμετείχαν στην Εορτή, υπήρξε αμείωτο καθ’ όλη τη διάρκειά της.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η ωραία Εορτή έληξε ενώ ερρίπτοντο και τα τελευταία πυροτεχνήματα, γύρω στην 1η μετά τα μεσάνυχτα, καίτοι πολύς κόσμος παράμεινε στην παραλία για να συνεχίσει την διασκέδασή του.
Ιούλιος 2019

Πηγές:
1) «ΑΘΗΝΑΙ»11/6/1927, σελίς 3
2) «ΕΣΠΕΡΙΝΗ» 11/6/1927, σελίς 3
3) «Η ΒΡΑΔΥΝΗ» 12/6/1927, σελίς 3
4) «ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ» 12/6/1927, σελίς 3
5) «ΑΘΗΝΑΙ»13/6/1927, σελίς 2
6) «ΠΟΛΙΤΕΙΑ» 13/6/1927, σελίς 3
7) ΕΜΠΡΟΣ 13/6/1927, σελίς 1

Υ.Γ. Δυστυχώς το παραπάνω άρθρο, δεν έχει ούτε μια φωτογραφία.
Παρακαλώ τον οποιονδήποτε αναγνώστη, έχει στη διάθεσή του έστω και μια φωτογραφία, να επικοινωνήσει μαζί μου μέσω της εφημερίδας Vimaonline.
Ιδιαίτερα την οικογένεια Πονηράκη, τον Δημήτρη Κακίτση και τις οικογένειες όσων αναφέρονται επώνυμα στο παραπάνω άρθρο.


Σχόλια Αναγνωστών

1 Προσθήκη σχολίου
Ρεγγίνα Δαπόντε 21.07.19
Ως επτανήσια, εκ Κεφαλληνίας, διαβάζοντας το πολύ αξιόλογο αυτό άρθρο, δεν μου είναι δύσκολο να καταλάβω ποιός είχε την ιδέα για τέτοιες "Βενετσιάνικες" εκδηλώσεις. Πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής από όσα διαβάζω, ήταν ο ιατρός κος Δ[ιονύσιος;] Kοσμετάτος, που το πιθανότερο είναι πως ήταν Κεφαλλονίτης. Δεδομένου ότι και σήμερα, κάθε χρόνο, από την εποχή της ενετοκρατίας, το καλοκαίρι σε διάφορες πόλης του νησιού, όπως στο Ληξούρι,αναβιώνει το έθιμο της βαρκαρόλας με φωταγωγημένα πλοιάρια και πάνω τους μουσικοί των φιλαρμονικών παίζουν με τα μαντολίνα και τις κιθάρες τους, τραγουδώντας καντάδες και αρίετες, μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως ο κος Κοσμετάτος σκέφτηκε να γίνεται αυτή η εκδήλωση στην παραλία του Παλαιού Φαλήρου.
Απάντηση
Προσθήκη σχολίου
ΠΡΟΣΘΕΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ!
Απάντηση σε x
* Υποχρεωτικά πεδία* Το vimaonline σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά υβριστικά και άσχετα με το περιοχόμενο του άρθρου σχόλια. Είναι αυτονόητο πως η ομάδα διαχείρισης φέρει ευθύνη μόνο για τα επώνυμα άρθρα των συντακτών και των συνεργατών της.

Σας ευχαριστούμε για την συμμετοχή σας.