ΑΡΘΡΑ

Νίκος Κορμπάς

Ο Νίκος Κορμπάς είναι αρχιτέκτων 

Η Τάξη πάει στην Πόλη - Η Πόλη πάει Σχολείο

0 14 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2019, 11:57

[Εισαγωγικό κείμενο με προσέγγιση στη θέση και τον ρόλο του Σχολείου στη σύγχρονη κοινωνία. Το ερέθισμα προήλθε από τις νέες τάσεις για την Εκπαίδευση στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις πρώτες εφαρμογές του Προγράμματος στις πόλεις Τορίνο και Φλωρεντία].

Αναμφισβήτητα η Εκπαίδευση και κατά συνέπεια η Μάθηση αποτελούν την πεμπτουσία στην ανάπτυξη της Κοινωνίας και άρα της Πόλης η οποία συγκροτείται και οργανώνεται με κύριο στόχο το ευ ζειν των κατοίκων αλλά και τη συνάφεια και συνοχή του Κοινωνικού Ιστού.

Στις υπάρχουσες συνθήκες το Σχολείο εμφανίζεται με μορφή «γκέτου» που ασχολείται αποκλειστικά με ένα «κλειστό» διδακτικό Πρόγραμμα. Αντιλαμβάνεται την κοινωνική ζωή μέσα από θεωρίες βιβλίων με ελάχιστες ζωντανές πρακτικές εφαρμογές καταλήγοντας να αποτελεί ένα κουραστικό ανεξάρτητο χρονικό κομμάτι στο 24ωρο του μαθητή. Όμως αυτή η κατάσταση δε μπορεί να συνεχίζεται σήμερα.

Το σχολείο , ως ανταποδοτικό όφελος προς την πόλη, δυνητικά θα μπορούσε να αποτρέψει την οποιαδήποτε «παρακμή» της, να αφουγκραστεί το ανθρώπινο δυναμικό, να μορφώσει τα μέλη του ένα – ένα και όλα μαζί, προκειμένου να δώσει ίσες ευκαιρίες εξέλιξης ενθαρρύνοντας συγχρόνως και βελτιστοποιώντας τις δυνατότητες του κάθε μαθητή.
​Έτσι, λοιπόν, θα μπορούσαμε να παραδεχτούμε πως κάθε τόπος και χώρος της δημόσιας εκπαίδευσης και ο σχεδιασμός του αποτελούν έναν στρατηγικό άξονα για μια σύγχρονη πόλη. Η παρουσία τους αναδεικνύεται ως πόλος αναφοράς του κοινωνικού ιστού αφού η κάθε οικογένεια, το κάθε σπίτι «συναλλάσσεται» με το σχολείο και «απολαμβάνει» τα οφέλη της εκπαίδευσης και άρα της κοινωνικής εξέλιξης.
Εδώ ισχύει ο ορισμός :

Σχολείο που λειτουργεί = Γειτονιά που λειτουργεί

Αυτός ο ορισμός ικανοποιείται εφόσον ικανοποιούνται και οι παρακάτω προϋποθέσεις:

​Ι.​Το Σχολείο ως Δημόσιος Χώρος
Αισθητική - Χωροταξική προσέγγιση

Τα Σχολεία είναι χώροι εκπαίδευσης με συγκεκριμένη δημογραφική ιδιότητα. Για τον λόγο αυτόν, παρουσιάζουν αναπώλεστη ευκαιρία για μια αστική ανάπλαση.

Είναι ο τόπος – κύτταρο που αναπτύσσει συνεχώς μια διαλεκτική σχέση με το πολεοδομικό συγκρότημα στο οποίο ανήκει είτε πρόκειται για μια γειτονιά είτε για μια πόλη.

Με την ιδιότητα αυτή, το Σχολείο γίνεται ένα σημαντικό τοπόσημο και άρα συμμετέχει ενεργά με τις ευθύνες που του αντιστοιχούν στην ικανοποίηση των αναγκών του κοινωνικού ιστού της περιοχής.
Με λίγα λόγια εδώ προβάλλεται ο ορισμός: «προσφορά και ζήτηση»

Σε κάθε περίπτωση, ο χώρος του Σχολείου σύμφωνα με μια ορθή χωροταξική προσέγγιση, πρέπει να λαμβάνει υπόψη πολλές προκλήσεις.

Προσπελασιμότητα, κοινωνική συνοχή, δημογραφικές διαφοροποιήσεις, καθώς και πολλά άλλα ζητήματα που θα πρέπει να αντιπαραβάλλονται απέναντι σε μια ατελείωτη κληρονομιά κατά το πλείστον απαρχαιωμένη. Πρόκειται για κληρονομιά, στα πλαίσια της οποίας, η κατάσταση και η τυπολογία των κατασκευών παρουσιάζουν συνθήκες τέτοιες ασφάλειας και διαχείρισης που χρήζουν άμεσης επέμβασης.

Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω καθορίζεται και η σχέση μεταξύ Χώρου και Μάθησης.

Μέσα από αυτή τη σχέση, εν τέλει, προσδιορίζεται και η Αισθητική του Σχολείου. Αισθητική όχι μόνο της μορφής, όγκου και γεωμετρίας του κτιρίου αλλά αυτής που αποτελεί το αποτέλεσμα επεξεργασίας τόσο των κοινωνικών παραγόντων που προαναφέρθηκαν, όσο και των απαιτήσεων για ασφάλεια, λειτουργιών μέσα κι έξω από το κτίριο, χώρων συναθροίσεων μαθητών με γονείς και άλλες κατηγορίες πολιτών, χώρων άθλησης κ.α.

Αν οι επενδύσεις και παρεμβάσεις που αφορούν στις κτιριακές σχολικές εγκαταστάσεις βρίσκονται κάθε χρόνο με το άνοιγμα των σχολείων στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου , σήμερα είναι εξαιρετικά σημαντικό το κέντρο προσοχής να μετακινηθεί ώστε να διευρυνθεί το πεδίο παρατήρησης και να συμπεριλάβει μια νέα αστική προοπτική : Να βγούμε από την περίμετρο και από την περίφραξη του κτιρίου και να εστιάσουμε στις εμπειρίες που ισχυροποιούνται από τη θεμελιώδη σχέση μεταξύ Σχολείου και Πόλης.

ΙΙ.​Το Σχολείο ως Τόπος Αναφοράς Κοινωνικού και Πολεοδομικού Ιστού

Πρόκειται για Υποδομή σημαντικής στρατηγικής αξίας, για τον ποιοτικό επαναπροσδιορισμό και ανάπλαση μιας περιοχής. Παράλληλα, παρουσιάζει μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την επανατοποθέτηση του Σχολείου στο επίκεντρο της πολιτικής ατζέντας μέσω μιας δημόσιας προβολής και ζήτησης , σοβαρής και θετικής, χρήσιμης για να οικοδομηθεί σύμφωνα με μια αντίληψη που θα λαμβάνει υπόψη τη χωροταξική και αρχιτεκτονική διάσταση της δημόσιας κληρονομιάς που είναι θεμελιώδης για την πόλη και τη σύγχρονη κοινωνία.

Μέσα από μια τέτοια αντίληψη ένα Σχολικό Συγκρότημα αποκτά τον χαρακτήρα τόπου αναφοράς κοινωνικά και πολεοδομικά.

Ας δούμε πιο διεξοδικά τι σημαίνουν όλα αυτά στην καθημερινή εφαρμογή για τους κατοίκους μιας περιοχής είτε πρόκειται για γειτονιά είτε ευρύτερα για μια πόλη.
• Εσωτερική δομή [ Φωτ. 1].

Ένα σύγχρονο σχολείο, δομημένο με το πνεύμα που αναπτύχθηκε νωρίτερα, διαθέτει χώρους μικτής χρήσης Στους χώρους αυτούς μαθητές, εκπαιδευτικό προσωπικό αλλά και πολίτες μπορούν να ανταλλάσουν απόψεις, να εκθέτουν έργα, να παρακολουθούν κάποια επίδειξη ή έκθεση κλπ.
.

Φωτ.1 Σχολείο στο Τορίνο [Ιταλία] – νέα κατασκευή

Παρατηρούμε στη φωτογραφία πως αναπτύσσεται ένας διάδρομος μεγάλου πλάτους και μήκους ικανός να φιλοξενήσει διάφορα δρώμενα

Σε όλο το μήκος της μιας πλευράς του διαδρόμου υπάρχουν κερκίδες ενώ απέναντι έχει κατασκευαστεί ένα διάμηκες υαλοστάσιο, μια διαφανής επιφάνεια που επιτρέπει να βλέπει κανείς έξω αλλά και να φαίνεται από έξω. Είναι ακριβώς η σύνδεση του σχολικού χώρου με το εξωτερικό περιβάλλον – όποιο κι αν είναι αυτό- χωρίς εμπόδια.

Το εξωτερικό περιβάλλον μπορεί να είναι τόσο η αυλή του σχολείου όσο και μια πλατεία ή οποιοσδήποτε ανοικτός χώρος της περιοχής όπου οι κάτοικοι κυκλοφορούν, ξεκουράζονται, συζητούν ή παρακολουθούν με «περιέργεια» τι συμβαίνει πίσω από τα τζάμια.

Κι αυτό δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα ερέθισμα που φέρνει τους μαθητές με τους κατοίκους και το αντίθετο, σε επικοινωνία.


Φωτ. 2. Δήμος Φυλής. Μελέτη Πρότυπου Νηπιαγωγείου – Δημοτικού – Πολιτιστικού Κέντρου

Εδώ ο διάδρομος κατασκευάζεται κυκλικός με άμεση θέα στην αυλή η οποία έχει άμεση προσπέλαση από τον εξωτερικό δρόμο και τον περιβάλλοντα χώρο του συγκροτήματος.

Στις φωτογραφίες που ακολουθούν δείχνονται χώροι που αναμορφώθηκαν σε παλαιά σχολικά κτιριακά συγκροτήματα με στόχο να ανταποκριθούν στη νέα αντίληψη του ρόλου του Σχολείου όπως αναφέρθηκε πιο πάνω


Φωτ. 3. Δημιουργία διακεκριμένων χώρων συζήτησης και ανταλλαγής απόψεων με φορείς κατοίκων


Φωτ. 4. Αναδιαρρύθμιση αίθουσας διδασκαλίας σε δύο χώρους με δυνατότητα ενοποίησης τους.


Φωτ.5. Αναδιαρρύθμιση κοινόχρηστου διαδρόμου σε δύο επίπεδα και με ράμπα ΑμΕΑ


Φωτ. 6. Εκμετάλλευση κοινόχρηστων χώρων – δημιουργία χώρων συζήτησης μέχρι 15 άτομα

ΙΙΙ.​Η Τάξη πάει στην Πόλη

Όλα τα προηγούμενα δεν θα είχαν νόημα αν το Σχολείο δεν έπαιζε κυρίαρχο ρόλο στην οργάνωση και λειτουργία της Πόλης.
Μία γειτονιά, όπως και μια πόλη γενικότερα είναι το μεγάλο σύνολο από διάφορες πληθυσμιακές ομάδες που λειτουργούν ως υποσύνολα. Το κάθε υποσύνολο έχει τα δικά του χαρακτηριστικά, όμως όλα μαζί συμβάλλουν στην εξέλιξη της Πόλης με στόχο την ευημερία του πληθυσμού της.
Ο πυρήνας της γειτονιάς είναι φυσικά η οικογένεια και το σπίτι. Εδώ ο μαθητής μεταφέρει, συζητάει και επεξεργάζεται ό,τι συμβαίνει στο Σχολείο : παράδοση μαθημάτων, συμπεριφορά δασκάλων, συζητήσεις με φίλους, διαφωνίες και αντιδικίες και όλα αυτά με τον έναν ή τον άλλον τρόπο επεξεργάζονται στην οικογένεια και στη συνέχεια αναπόφευκτα «βγαίνουν προς τα έξω».
Αυτό το «ΕΞΩ» γίνεται προσπάθεια να δρομολογηθεί με στόχο το Σχολείο– που είναι και ένας φυσικός χώρος κοινωνικής έκφρασης .
Και εκεί θα πρέπει να συζητηθεί και να ακουστούν περισσότερες απόψεις ώστε τα τελικά συμπεράσματα να είναι πλήρη και ολοκληρωμένα σε όφελος και του μαθητή αλλά και του κοινωνικού συνόλου.
Δημιουργείται, έτσι, σιγά – σιγά μια επαμφοτερίζουσα σχέση με έντονο διαλεκτικό χαρακτήρα μεταξύ μαθητή – κοινωνίας και άρα Σχολείου – Γειτονιάς.


IV.​Η Πόλη πάει Σχολείο

​Η κάθε Γειτονιά λειτουργεί σαν σύνολο πολλαπλών κοινωνικών και Δημόσιων ενεργειών και λειτουργιών. Έμποροι και καταστήματα, συνεργεία, Τράπεζες, Ταχυδρομείο, Σύλλογοι διαφόρων δραστηριοτήτων, ιδιωτικές επιχειρήσεις διδασκαλίας μαθημάτων και ξένων γλωσσών και άλλες δραστηριότητες, είτε σε μόνιμη βάση είτε περιοδική.
Με όλα αυτά, ένας μαθητής έχει λιγότερο ή περισσότερο άμεση σχέση τις ώρες που δεν βρίσκεται στο σχολείο. Έτσι, άμεσα ή έμμεσα γίνεται δέκτης της κάθε είδους παρουσίας , έκφρασης και συμπεριφοράς των πιο πάνω ποικίλων δραστηριοτήτων, ενίοτε δε, μεταφέρει αυτές τις προσλαμβάνουσες στο σχολείο. Εδώ χρειάζεται να σταθούμε. Να βρούμε τους τρόπους που αυτά τα ερεθίσματα επενεργούν στον μαθητή και μεταφέρονται στο σχολείο.
Εφόσον επιτευχθεί κάτι τέτοιο, αρχίζει να δρομολογείται μια συμμετοχική σχέση μεταξύ μαθητή και κατοίκου, άρα μεταξύ Γειτονιάς και Σχολείου.

• Οι μαθητές συζητούν με τους πολίτες

Είναι κατανοητό, πως, από εδώ και μετά το Σχολείο αναλαμβάνει σημαντικό ρόλο μέσα στη γειτονιά και κατ’ επέκταση στην πόλη.

Η Δομή του αλλάζει, η λειτουργία του αλλάζει, η μορφή του τελικά σαν κατασκευή αλλά και σαν προϊόν αλλάζει.

Οι μαθητές συζητούν με τους πολίτες, οι πολίτες μεταφέρουν ζητήματα τους στους μαθητές.
Επιλεγμένα θέματα επαγγελματικού, πολιτιστικού, οικονομικού και κοινωνικού ενδιαφέροντος έρχονται για επεξεργασία στην Τάξη όπου οι μαθητές ερευνούν, αναλύουν και προβάλουν τις απόψεις τους.
Βεβαίως αυτό δεν είναι αρκετό εφόσον δεν συνδυάζεται , πρακτικά πλέον, με μία σειρά αρχιτεκτονικών και πολεοδομικών παρεμβάσεων.

Ας δούμε ποιες μπορούν να είναι αυτές και πως υπεισέρχονται στο κοινωνικό γίγνεσθαι της πόλης.
Τα σχολεία είναι Δημόσιοι Χώροι με δικό τους κανονισμό λειτουργίας και συγκεκριμένους κανόνες εισόδου και χρήσης σε αυτά. Τα τελευταία χρόνια όμως, διακεκριμένοι χώροι των σχολείων, όπως οι αυλές, έχουν παραχωρηθεί και για άλλες δραστηριότητες – κυρίως αθλητικές και πολιτιστικές. Αυτοί οι χώροι δεν παραχωρούνται μόνο στους εγγεγραμμένους μαθητές, αλλά και σε άλλους από άλλες συνοικίες.

Το γεγονός αυτό, είναι σημαντικό, όμως, η νέα τάση για ένα «ανοικτό σχολείο» αναπτύσσεται σε δύο κυρίως αξιοπρόσεκτες κατευθύνσεις :

• Η πρώτη βασίζεται στην ενδεχόμενη δυνατότητα να ανοίξουν οι σχολικοί χώροι ως δημόσιοι αστικοί χώροι σε όλους τους πολίτες - εφόσον μια δημόσια περιουσία τους ανήκει .
Η διαχείριση άρα των χώρων αυτών θα είναι στη δικαιοδοσία των κατοίκων σε συνεννόηση προπάντων με τη Διοίκηση του σχολείου. Οι κάτοικοι θα χρησιμοποιούν τους χώρους χωρίς να παρεμποδίζουν τα ωράρια διδασκαλίας.
Τέλος, οι χώροι αυτοί μπορούν να βρίσκονται μέσα, έξω ή και στα δύο μαζί. [ βλ. φωτο στις σελίδες 5,6,7]

• Η δεύτερη βασίζεται στη δημιουργία δικτύου αντικειμένων μεταξύ σχολικών θεσμών και συλλογικοτήτων που ασχολούνται με ζητήματα εκπαίδευσης και πολιτισμού με σκοπό να δημιουργηθεί ένας εποικοδομητικός σχεδιασμός ποικίλων δραστηριοτήτων [ αθλητικών, πολιτιστικών, μουσικών, κοινωνικών κλπ]

Το Σχολείο μετατρέπεται σε βαροκεντρικό τόπο με ενισχυμένο ρόλο μεταξύ συνοικίας και πόλης. Θα παίξει σοβαρό ρόλο ακόμα και στην πολεοδομική οργάνωση της πόλης αφού συγχρόνως με τα παραπάνω προγράμματα θα δημιουργηθούν νέες διαδρομές κατάλληλες και ασφαλείς για όλες τις πληθυσμιακές ομάδες, πεζόδρομοι, ποδηλατόδρομοι, χώροι ξεκούρασης και αναψυχής, πρασίνου κλπ.

Στο σύνολο της η Πρόταση αυτή με την εφαρμογή της θα δώσει τη σύγχρονη πνοή που χρειάζεται μια πόλη που λαμβάνει υπόψη το σχολείο ως κέντρο ανάπτυξης και πολιτισμού σε όφελος των κατοίκων.
Και θα επιτευχθεί εφόσον ληφθούν στοχευμένες αποφάσεις απαλλαγμένες από μικροπολιτικές και οικονομίστικες επιδιώξεις με σταθερά βραχυχρόνια ή μακροχρόνια προγράμματα εφαρμογής τους.

Σχόλια Αναγνωστών

0 Προσθήκη σχολίου

Δεν υπάρχουν ακόμα σχόλια για αυτό το άρθρο.

ΠΡΟΣΘΕΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ!
Απάντηση σε x
* Υποχρεωτικά πεδία* Το vimaonline σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά υβριστικά και άσχετα με το περιοχόμενο του άρθρου σχόλια. Είναι αυτονόητο πως η ομάδα διαχείρισης φέρει ευθύνη μόνο για τα επώνυμα άρθρα των συντακτών και των συνεργατών της.

Σας ευχαριστούμε για την συμμετοχή σας.