ΑΡΘΡΑ

Σταμάτης - Στυλιανός Βλάχος

MSc. Περιβαλλοντολόγος, διαχείριση ενέργειας & περιβάλλοντος, μέλος Οικολογικής Συνεργασίας Δήμου Παλαιού Φαλήρου ECO+  

Τα φαινόμενα «LULU» και «NIMBY»

3 19 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2019, 09:58

«Αν δεν σου αρέσει κάτι, άλλαξέ το. Αν δεν μπορείς να το αλλάξεις, άλλαξε τον τρόπο που το αντιμετωπίζεις. Μην παραπονιέσαι.»

Maya Angelou, 1928 – 2014, Αφροαμερικανίδα ποιήτρια

Αλλαγή! Η ενέργεια του αλλάζω, ή/και το αποτέλεσμα της ενέργειας αυτής, δηλαδή, η διαφορά που προκαλείται από εκείνη την ενέργεια – το μετά. Το συμπέρασμα μίας δραστηριότητας. Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε και μία άλλη συνώνυμη λέξη: τη μεταστροφή. Την οποιαδήποτε στροφή προς μία διαφορετική κατεύθυνση – τη μεταβολή, τη μετάβαση για την ανακάλυψη/δημιουργία/κατασκευή ενός καινούργιου αντικειμένου/υπηρεσίας/έργου που θα διέπεται από καινοτόμα χαρακτηριστικά. Έχοντας τη συγκεκριμένη αυτή λέξη στο μυαλό, μου ανοίγει δρόμους στο να επεκταθώ και να αναλύσω την ευρύτερη έννοιά του όρου που τη χαρακτηρίζει. Παράλληλα, με το περιεχόμενό της σηματοδοτεί την αφετηρία για κάτι καινούργιο, για ένα άλλο διαφορετικό στάδιο – πεδίο, που – κατά την άποψή μου – θα σταθεί ικανό στο να παροτρύνει τον κάθε ένα από εμάς να ακολουθήσουμε ένα συγκεκριμένο σύνολο πολιτικών, κατευθυντήριων γραμμών, οδηγιών και κανόνων, ώστε να βρούμε ένα μεγάλο μέρος της απήχησης εκείνης στη βιωσιμότητα του φυσικού περιβάλλοντος και του ίδιου του ανθρώπου ως συστατικό μέρος εκείνου. Δε χωρά αμφιβολία το τελευταίο! Επιτακτική κρίνεται η ανάγκη στην επιδίωξη μίας σθεναρής και καινοτόμας αλλαγής, διεπόμενη από στοιχεία καθαρού «ειδικού βάρους», που με τη σειρά τους θα συγκροτήσουν μία δυναμική στο χώρο της προστασίας του φυσικού κάλλους, των έμβιων όντων που διαβιούν σε εκείνο και της αντίληψης περί ορθής διαχείρισης των φυσικών πόρων. Παράλληλα συνιστά μία ιδεολογική ασπίδα στη θωράκιση της επίγνωσης των πολιτών και του Κράτους – Πολιτεία απέναντι στη παρανόηση, την εκκόλαψη ψευδών ειδήσεων και τον αποπροσανατολισμό.

Οι αλλαγές χαρακτηρίζουν πολλούς τομείς της σύγχρονης καθημερινότητας του ανθρώπου. Άλλοτε συμβάλλουν καταλυτικά στο βίο των κατοίκων έχοντας θετικό πρόσημο κι άλλοτε δημιουργούν αναβρασμούς κι αντιπαραθέσεις σε εκείνους. Ορισμένες φορές θεωρούνται απαραίτητο να επιτευχθούν για το ευρύτερο καλό της κοινωνίας και σε ευρύτερη έκταση, της ίδιας της Πολιτείας, ενώ σε κάποιες άλλες η εφαρμογή εκείνων καθίσταται μη αποδεκτή, οικονομικά επιζήμια ή/και εντελώς αδιάφορη. Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ότι, τα χαρακτηριστικότερα είδη αλλαγών επιτελούνται στο τομέα των κατασκευών και των εργοταξίων, στον τομέα εκείνο, τον οποίο η πράξη διαδραματίζει βαρύνουσας σημασίας ρόλο για την τοπική κοινωνία και τις δραστηριότητές που πραγματοποιεί. Εκεί, όπου συμβαίνει δραστηριότητα με τη παραγωγή «έργου», μίας πράξης – πρακτικής. Και το συγκεκριμένο ενισχύεται από την άποψη του ότι διανύουμε ως παρατηρητές κι οδοιπόροι τη σύγχρονη αλματώδη εξέλιξη της τεχνολογίας και των εφαρμογών της (όπως έγινε αναφορά σε προηγούμενο άρθρο μου) στο διεθνές στερέωμα που ορίζει η πραγματικότητα και τα στοιχεία που τη διέπουν, αλλά κι ως νομοτελειακό επακόλουθο της ανθρώπινης εξέλιξης κι ευημερίας.

Όπως έγινε λόγος σε προηγούμενο άρθρο μου, η αδειοδότηση, χωροθέτηση και κατασκευή ενός έργου – και μάλιστα με το χαρακτηρισμό ως «ειδικού» – απαιτούν μία σειρά από έρευνες, μετρήσεις κι αναλύσεις, οι οποίες μεταφράζονται με τους όρους: ανάλυση μίκρο και μάκρο-οικονομικού περιβάλλοντος, πολυκριτηριακή ανάλυση, γεωχωρική ανάλυση με την εισαγωγή γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών (GIS) και μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΜΠΕ). Τα συγκεκριμένα εκείνα μέτρα, συνιστούν μίας μορφής εργαλεία, που θα επιτρέψουν στην αναβάθμιση του τεχνολογικού δείκτη της υπό μελέτη περιοχής, καθώς και στην απόδοση της αξιοπιστίας του επικείμενου, προς κατασκευή, έργου, όπου εν συνεχεία, θα δημιουργήσουν ένα επιπλέον σκαλοπάτι στην έννοια της «προσθετικής αξίας» της περιοχής που πρόκειται να πραγματοποιηθεί το εκείνο. Παράλληλα όμως, θα οικοδομήσουν κραταιούς δεσμούς και γέφυρες εμπιστοσύνης μεταξύ Κράτους – Πολιτείας – κατοίκων, ενώ θα συμβάλλουν (από το δικό τους μετερίζι) στην καλυτέρευση των διεργασιών που επιτελούν το φυσικό κι ανθρωπογενές περιβάλλον μαζί, στην ολότητα που τα διακρίνει.

Η σχεδίαση και κατασκευή ενός μεγαλόπνοου έργου – μεσαίας ή/και μεγάλης κλίμακας – θεωρείται ότι διακρίνεται πάντοτε από αισιόδοξα στοιχεία; Θεωρείται ότι κατέχει το σκήπτρο της ευρείας αποδοχής, τόσο από πλευράς κρατικών και ιδιωτικών φορέων υλοποίησης του υπό μελέτη έργου, όσο κι από πλευράς τοπικών κοινωνιών και κατοίκων; Σε ποιό βαθμό θεωρείται εκείνο (το έργο) ότι θα συμβάλλει καταλυτικά στην ομαλή διεξαγωγή καθημερινών πρακτικών – άμεσα συνδεδεμένων με τις δραστηριότητες των τοπικών παραγόντων της περιοχής; Υπάρχει το ενδεχόμενο ύπαρξης εργατικού ατυχήματος ή απώλειας ανθρώπινης ζωής, καθώς και δημιουργίας περιβαλλοντικής ρυπάνσεως ή/και άλλου τύπου καταστροφής από την ανέγερση «ειδικού τύπου» οικοδομήματος; Υπάρχει το ενδεχόμενο παρεμβάσεως εξωτερικών παραγόντων, οι οποίοι επιθυμούν τη μη κατασκευή αυτού του έργου ή να προσπαθούν να απομυζήσουν πληροφορίες σχετικές με τη αναγκαιότητα κατασκευής εκείνου και να τις αντιστρέψουν προς όφελός τους κι εναντίον της τοπικής κοινωνίας; Σε τι βαθμό θα σταθεί ικανή εκείνη η «ειδική κατασκευή», ώστε να ανταπεξέλθει άρτια στις καθημερινές ανάγκες των κατοίκων της υπό μελέτη περιοχής; Θα εξυπηρετεί τη συνολική βιωσιμότητα της περιοχής εκείνης, με λίγα λόγια; Στις παραπάνω πρόχειρες, αλλά καλά στοχευόμενες ερωτήσεις καλούνται να απαντήσουν το Κράτος και οι κάτοικοι που διαμένουν σε αυτό. Και μπορούμε, με αρκετή βεβαιότητα, να πούμε ότι θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο στο να απαντηθούν – πόσο μάλλον και να υλοποιηθούν, δίχως την ύπαρξη έντονων διχογνωμιών κι αντιδράσεων από πλευράς τοπικών κοινωνιών, αλλά και την ελλειπή ενημέρωση και στοχευόμενο αποπροσανατολισμό της κοινής γνώμης γύρω από το συγκεκριμένο μείζον ζήτημα.

Πιο αναλυτικά, ένα είδος προσέγγισης που θα μας βοηθήσει στο να αντιληφθούμε και να καταλάβουμε γιατί οι αντιδράσεις εκείνες υπάρχουν και στέκονται η αιτία για κοινωνικό αναβρασμό και αποσταθεροποίηση της υφιστάμενης κατάστασης, συνίσταται η εξήγηση κι ερμηνεία των κοινωνικών φαινομένων των «LULU» και «NIMBY». Ο όρος «LULU» (από τα αρχικά της αγγλικής έκφρασης: «Locally Unwanted Land Uses»), σύμφωνα με τον Καθηγητή Popper F. J. (1983) σε επιστημονική του δημοσίευση με τίτλο: «LP/HC and LULUs: The Political Uses of Risk Analysis in Land - Use Planning», αναφέρεται σε χρήσεις γης ή «ειδικές» εγκαταστάσεις, οι οποίες μπορεί μεν να συνιστούν ένα πλαίσιο καταλληλότητας, στο οποίο να εδράζεται η επιθυμία κατασκευής αυτού του έργου, όπως και η σημαντότητά του, σε τοπικό ή εθνικό επίπεδο από αρμόδιους φορείς (δημόσιους ή/και ιδιωτικούς), αλλά να θεωρούνται ανεπιθύμητες από πλήθος ατόμων ή κοινότητες που κατοικούν κοντά σε εκείνες, εξ’αιτίας αρνητικών επιπτώσεών τους. Ο Popper τονίζει επιπλέον ότι, μία χρήση ή εγκατάσταση μπορεί να χαρακτηριστεί ως «LULU», ακόμα κι αν τα άτομα που αντιδρούν σε εκείνη, δεν συγκροτούν την πλειοψηφία, αλλά αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό όργανο της τοπικής κοινής γνώμης και ενδιαφέρονται αρκετά να σχηματίσουν έναν οργανισμό ή μια οργάνωση. Επίσης, τα LULU μπορεί να χαρακτηρισθούν μικρής ή/και μεγάλης κλίμακας, χαμηλής ή υψηλής τεχνολογίας, υφιστάμενα ή προτεινόμενα. Επιπρόσθετα, μπορούν να χαρακτηρισθούν ως χρήσεις γης ή έργα, τα οποία μπορεί να ικανοποιούν ισχυρές, μη τοπικές δημόσιες ανάγκες ή κάποια μορφή ιδιωτικής ζήτησης και προσφέρουν (ή φαίνεται να προσφέρουν) μεγάλα περιφερειακά ή εθνικά οφέλη.

Η αναφορά του παραπάνω όρου έχει διευκρινισθεί όταν οι Popper F. J., Greenberg M. & Truelove H. B. (2012) σε επιστημονικό τους άρθρο με τίτλο: «Are LULUs still enduringly objectionable?» επισήμαναν ότι το φαινόμενο «LULU» δεν αναφέρεται μόνο σε προτεινόμενες χρήσεις γης, αλλά και σε ήδη υπάρχουσες, οι οποίες θεωρούνται εγκαταλελειμμένες, δίχως τη δυνατότητα παραγωγής «έργου» στη τοπική κοινωνία ή κοινότητα ή υποχρησιμοποιούνται, επιβαρύνοντας με αυτό τον τρόπο με σπατάλη ενέργειας και λειτουργίας, καθώς και με τη παραγωγή ρύπων τους φυσικούς πόρους και το ευρύτερο φυσικό κι ανθρωπογενές περιβάλλον. Για να το συνοψίσουμε, ως LULU μπορεί να χαρακτηριστεί κάθε χρήση γης – προτεινόμενη ή μη, εγκαταλελειμμένη ή μη, υποχρησιμοποιούμενη ή μη – απέναντι στην οποία εκδηλώνεται αντίσταση, είτε γιατί προωθεί αλλαγή της υφιστάμενης κατάστασης – προς το καλύτερο ή το χειρότερο, είτε γιατί πιθανόν επηρεάζει κάποιον ή κάποιους (παράγοντες, σωματεία ή/και κατοίκους) αρνητικά σε τοπικό επίπεδο, συνιστώντας με αυτό τον τρόπο μίας μείζονος σημασίας κοινωνικό φαινόμενο, άξιο προς συζήτηση κι ενδελεχή μελέτη.

Οφείλουμε να τονίσουμε και να διευκρινίσουμε τη ταυτότητα των συγκεκριμένων «ειδικών έργων», τα οποία δίνουν το πράσινο φως για το χαρακτηρισμό τους ως «LULU». Εκείνα συνιστούν: α) ενεργειακές υποδομές, δηλαδή χώροι απόθεσης πυρηνικών αποβλήτων, χώροι εξορύξεων, σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (ατμοηλεκτρικοί – ΑΗΣ) και γραμμές μετάδοσης ηλεκτρικής ενέργειας, υδροηλεκτρικά φράγματα, εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από βιομάζα, αιολικά και ηλιακά πάρκα, β) κοινωνικές υποδομές, όπως χαρακτηριστικά αποτελούν κέντρα αστέγων, κέντρα απεξάρτησης, κέντρα επανένταξης, ψυχιατρικές κλινικές, γ) μεταφορικές υποδομές, όπως αερολιμένες, υπερπόντιοι αυτοκινητόδρομοι, σιδηροδρομικές ή θαλάσσιες γραμμές για τη μεταφορά επικίνδυνων υλικών, δ) υποδομές διαχείρισης αποβλήτων, όπως χαρακτηριστικά συγκροτούν χώροι εναπόθεσης στερεών και υγρών αποβλήτων (ΧΥΤΑ, ΧΥΤΥ), χωματερές, εγκαταστάσεις αποτεφρωτήρων, βιολογικοί καθαρισμοί, κέντρα ανακύκλωσης, ε) χρήσεις κι εγκαταστάσεις κατοικίας, όπως κοινωνική/εργατική κατοικία και κατοικία χαμηλού οικονομικού επιπέδου. Επιπρόσθετα, κι έργα όπως: φυλακές και χώροι κράτησης, αναμορφωτήρια, βιομηχανικές εγκαταστάσεις παραγωγής κι επεξεργασίας χημικών και βιολογικών προϊόντων υψηλής επικινδυνότητας (πετροχημικά, εκρηκτικά TNT), εγκαταστάσεις διαχείρισης στρατιωτικού υλικού, οίκοι ανοχής, καζίνο, μεγάλα πολυκαταστήματα – πολυκέντρα (malls), γήπεδα κι αθλητικές εγκαταστάσεις, αστυνομικά τμήματα και δημόσιες βιβλιοθήκες. Ο όρος εγκιβωτίζει και χρήσεις σε επίπεδο «γειτονιάς», όπως: σχολεία κι ακαδημαϊκά ιδρύματα, εκκλησίες, συνεδριακά κέντρα, πίστες αγώνων, παιδικές χαρές και πάρκα ψυχαγωγίας.

Οι αποφάσεις για τη χωροθέτηση και κατασκευή τοπικά ανεπιθύμητων χρήσεων γης, καθώς κι εγκαταστάσεων (LULUs) συνήθως χαρακτηρίζονται από έντονες αντιδράσεις, συγκρούσεις κι αντιπαραθέσεις, εισάγοντας την έννοια του όρου «NIMBY» (από τα αρχικά της αγγλικής έκφρασης: «Not In My Back Yard») ως άμεση απόρροια κοινωνικού φαινομένου που πηγάζει από εκείνο της κατηγορίας LULU. Το επονομαζόμενο και σύνδρομο «NIMBY», συνίσταται σε χαρακτηρισμό της έντονης αντίθεσης κι αντιπαράθεσης που αναπτύσσεται που αναπτύσσεται από κατοίκους τοπικής κοινωνίας ή κοινότητας, σε μια αναπτυξιακή πρόταση, επειδή πρόκειται να πραγματοποιηθεί σε κοντινή απόσταση από τις οικίες εκείνων. Θεωρούν ότι κρίνεται απαραίτητη η ανάγκη αναπτυξιακής πολιτικής με τη δημιουργία αναπτυξιακών έργων, με τη μοναδική προϋπόθεση ότι επιβάλλεται εκείνα να βρίσκονται μακριά από τη σφαίρα δικαιοδοσίας τους. Σύμφωνα με το λεξικό του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης (The Oxford University), ο όρος «NIMBY», αποδίδεται σαν ένας χαρακτηρισμός για μια ειδική στάση εναντίωσης, που υιοθετείται από τους πολίτες τοπικών – κυρίως – περιοχών, απέναντι σε μία κατασκευαστικού τύπου δραστηριότητα που χωροθετείται στην δική τους περιοχή. Ο συγκεκριμένος όρος, σε αρκετές των περιπτώσεων, χρησιμοποιείται με υποτιμητικό πρόσημο, δηλώνοντας τη στάση εκείνη που υιοθετούν τα άτομα, χαρακτηρίζεται ως εγωιστική ή αντιδημοκρατική, αφού οι NIMBYs αντιδρούν στην χωροθέτηση ενός έργου στην περιοχή τους, επειδή θεωρούν ότι εντάσσεται σε κλίμακα υψηλής επικινδυνότητας, ενώ δεν αντιδρούν για παρόμοιες χωροθετήσεις που πρόκειται να πραγματοποιηθούν σε άλλες περιοχές, αδιαφορώντας για το συλλογικό καλό, σύμφωνα με την επιστημονική διατύπωση σε άρθρο των Hunter S. & Leyden K. (1995) με τίτλο: «Beyond NIMBY: Explaining Opposition to Hazardous Waste Facilities».

Άμεσο συμπέρασμα των παραπάνω, δημιουργεί επιτακτική την ανάγκη κατάταξης του φαινομένου «NIMBY» σε τέσσερις ομάδες εγγενών προϋποθέσεων. Εκείνες συγκροτούν: Α) τους περιβαλλοντικούς φόβους, στους οποίους εντάσσονται περιβαλλοντικές υποβαθμίσεις που ενδεχομένως πρόκειται να επέλθουν μετά από μία οχλούσα δραστηριότητα. Τέτοιου είδους υποβαθμίσεις λογίζονται: η εμφάνιση όχλησης (θορύβου), ρύπων κι έντονων οσμών, ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και της ατμόσφαιρας, η ανθρώπινη υγιεινή κι ασφάλεια της τοπικής κοινωνίας. Β) τις προσωπικές απόψεις, όπου παρατηρείται διαφορά στη προσωπική οπτική του κάθε πολίτη/κατοίκου και χτίζεται σύμφωνα με πολλά χαρακτηριστικά όπως: τα βασικά μορφολογικά στοιχεία και ιδιότητες του καθενός (φύλο, ηλικία, κοινωνικό στρώμα, τόπος διαμονής), πολιτική πεποίθηση, κοινωνικές ανάγκες και πρότυπα, αξίες και φιλοδοξίες, μπορούν να δημιουργήσουν καταλυτική επίδραση στην στάση ενός ατόμου και συνεπώς στην συμπεριφορά του σε κάποια επερχόμενη όχληση. Γ) τη Κοινωνία και τη Πολιτική, σύμφωνα με τις οποίες, υπάρχει συσχέτιση μεταξύ εμφάνισης του NIMBY και του κοινωνικοπολιτικού τοπίου, όπου δυνητικά μπορεί να αφορούν την επιστήμη και την τεχνολογία, την έλλειψη ή την λάθος ενημέρωση και τον κυβερνητικό σχεδιασμό και προγραμματισμό. Άλλος σημαντικός παράγοντας αποτελεί ο κοινωνικός αποκλεισμός λόγω του σχεδιασμού μίας οχλούσας εγκατάστασης σε μία περιοχή. Δ) από τον κοινωνικό στον αναπτυξιακό αποκλεισμό, όπου κάθε παρεμβατικού τύπου πολιτική που ενδέχεται να προκαλέσει NIMBY, κρύβει από πίσω τον πρωταρχικό λόγο για τον οποίο εμφανίστηκε και αυτός κάλλιστα συνίσταται στον οικονομικό παράγοντα, αφού με την εμφάνιση μίας όχλησης με τη μορφή χωροθέτησης έργου σε κάποια περιοχή αυτόματα θα επηρεαστούν (συνήθως αρνητικά) και οι αναπτυξιακές ευκαιρίες της περιοχής.

Επιπρόσθετα, σύμφωνα με τους Καράλη Α., κ.α. (2011) & Κατσίμπρα Ε. (2012), σε επιστημονικά τους άρθρα με τίτλο: «Πρόσφατες Απόψεις για τη Δημόσια Αποδοχή των Αιολικών Πάρκων» και «Όχι στην Πίσω Αυλή μου (NIMBY)» αντίστοιχα, πραγματοποιήθηκε έρευνα κι εν συνεχεία, μελέτη σχετικά με τις αναβαθμίσεις των σταδίων, σύμφωνα με τα οποία ευνοείται η κλιμάκωση αντιδράσεων που ευνοούν το φαινόμενο του «NIMBY». Τα συγκεκριμένα στάδια περιλαμβάνουν: 1) τη γέννηση – γενεσιουργό αιτία, κατά την οποία αρχίζει να γνωστοποιείται η φημολογία για το προτεινόμενο προς κατασκευή έργο. Η αντίδραση περιορίζεται σε μία μικρή, τοπική ομάδα από την περιοχή κοντά στην προτεινόμενη τοποθεσία χωροθέτησης, με έντονο το αίσθημα της αδικίας. Παρατηρείται ότι, τα NIMBY αισθήματα εκφράζονται συνήθως χωρίς περιστροφές, συχνά αντικατοπτρίζοντας έναν παράλογο φόβο και δεισιδαιμονία για μείωση της αξίας ακινήτων, αύξηση της κυκλοφορίας και την αλλοίωση μορφολογικών, πολιτιστικών κι άλλων χαρακτηριστικών του χαρακτήρα της γειτονιάς. 2) Σε δεύτερο πλάνο, το στάδιο της ωριμότητος, όπου σύμφωνα με εκείνο, παρατηρείται ήδη μία κατάσταση πολωμένη (εκείνοι που είναι υπέρ και οι άλλοι κατά) και η μεταφορά της συζήτησης μπροστά στο κοινό επιτελείται με συντονισμένες αντιδράσεις. Σε αρκετές των περιπτώσεων, η διαμορφωμένη άποψη του κοινού (κατοίκων) βρίσκεται συνήθως απέναντι (ενάντια) από τη τελική έγκριση του προς χωροθέτηση και κατασκευή έργου. 3) το στάδιο της γήρανσης (γήρατος), κατά το οποίο χαρακτηρίζεται από παραχωρήσεις κι από τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές. Η νίκη συνδέεται συχνά με την επιμονή, τα επιχειρήματα πίεσης, τον ψυχισμό και την αντοχή της κάθε πλευράς. Τα πιθανά αποτελέσματα είναι, είτε η καθυστέρηση του έργου, η αύξηση του κόστους, είτε οι ενδεχόμενες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, είτε η ματαίωσή του.

Αξίζει να τονίσουμε ότι, οι αντιλήψεις των ατόμων/κατοίκων μία τοπικής κοινωνίας ή κοινότητας διαφέρουν σε σημαντικό ποσοστό μεταξύ τους, με διαφορετική συχνότητα σκέψης κι επεξεργασίας των επιχειρημάτων, καθώς κι έκφρασης των επιχειρημάτων τους, όπως των συναισθημάτων. Έτσι λοιπόν, η αντίθεση των κατοίκων στη χωροθέτηση κι ενδεχόμενη κατασκευή του έργου – μπορούμε να κάνουμε λόγο ότι – εμφανίζεται με την ύπαρξη τουλάχιστον πέντε (5) μορφών/τύπων. Εκείνες είναι: 1) Εκδήλωση μίας θετικής στάσης προς την προτεινόμενη τεχνολογία κατασκευής και εξειδικευμένου εξοπλισμού, αλλά την ύπαρξη μίας απροθυμίας και μίας παθητικού τύπου αντίστασης να καλωσορίσουν την δραστηριότητα στην δική τους γειτονιά. 2) Απόρριψη της πρότασης, διότι το άτομο/τοπική κοινωνία είναι ριζικά αντίθετο με την χρήση οποιασδήποτε προτεινόμενης τεχνολογίας. 3) Απόρριψη της πρότασης, διότι το άτομο πιστεύει ότι υπάρχουν καλύτερες τεχνολογίες, λειτουργικότερης κι αποδοτικότερης υφής από την προτεινόμενη. 4) Ενός ουδέτερου χαρακτήρα στάση στο είδος της χωροθέτησης στην αρχή, η οποία μετατρέπεται σε αρνητική είτε όσο οι διαδικασίες προχωρούν, είτε εξαιτίας αντίστοιχης βιωματικής εμπειρίας από ανάλογη χωροθέτηση στην περιοχή. 5) Αντίσταση κι αντίδραση που δημιουργείται από το γεγονός ότι, η πρόταση αυτή καθεαυτή είναι λανθασμένη και μη εφικτή, αν και ο βαθμός αρτιότητος της τεχνολογίας θεωρείται αποδεκτός και η χωροθέτηση στην περιοχή θα μπορούσε να γίνει ανεκτή.

Με βάση τα παραπάνω, εύκολα υπάρχει η δυνατότητα προσέγγισης κι επεξήγησης των δύο φαινομένων («LULU», «NIMBY»), τα οποία στέκονται η αιτία τις περισσότερες φορές για διάβρωση της κοινωνικής εμπιστοσύνης προς τους πολιτικούς φορείς κι αρμόδιες υπηρεσίες που απαρτίζουν τον ιστό και μηχανισμούς του Κράτους. Η κοινωνική δυσπιστία των κατοίκων θεωρείται ότι λογίζεται ως: «η αντίληψη ενός προσώπου ότι άλλα άτομα και φορείς σε μια κοινωνική σχέση είναι πιθανό να ενεργήσουν με τρόπους που είναι ανίκανοι, απρόβλεπτοι, αδιάφοροι και άρα πιθανόν επιβλαβείς». Έρευνες αποτυπώνουν ότι κατά τις τρεις τελευταίες δεκαετίες υπήρξε ευρεία απώλεια της εμπιστοσύνης προς τους ηγέτες και την Εκτελεστική Εξουσία των μεγάλων κοινωνικών θεσμών στις ΗΠΑ και σε άλλες εκβιομηχανισμένες χώρες της Δύσης. Από τις πολλαπλές αιτίες και πτυχές αυτού του φαινομένου, οι δύο πιο σημαντικές θεωρούνται ότι συνιστούν την ολοένα αυξανόμενη πολυπλοκότητα της τεχνολογίας – λόγω εξειδίκευσης – που την καθιστά μη κατανοητή κι απρόσιτη στον απλό πολίτη, καθώς και η αυξανόμενη ζήτηση διάθεσης των πόρων προς το κοινωνικό συμφέρον.

Από την άλλη πλευρά, η αυξανόμενη διαφήμιση και ζήτηση μέτρων πρόληψης και προστασίας για το περιβάλλον, τη δημόσια υγεία, την ασφάλεια των πολιτών και την προστασία των ήδη υπαρχόντων εγκαταστάσεων, καθώς και της ηθικής ακεραιότητας, περιόρισαν τους διαθέσιμους οικονομικούς πόρους. Οι παραπάνω παράγοντες αποτελούν τη βάση της διάδοσης των NIMBY συμπεριφορών, όπως αυτές διαπιστώθηκαν κατά την χωροθέτηση των εγκαταστάσεων επεξεργασίας επικίνδυνων αποβλήτων. Διότι, κανείς δεν επιθυμεί την ύπαρξη ενός ΧΥΤΑ κοντά στη γειτονιά του – στο τόπο διαμονής του, όμως υπάρχει ανάγκη για ένα τέτοιο χώρο σε κάθε πόλη και περιφέρεια και ο σχεδιασμός καλείται να την χειριστεί με αρμόδιο τρόπο και μέθοδο. Μάλιστα, στο συγκεκριμένο σημείο, επιβάλλεται να ανοίξουμε μία μικρή παρένθεση αναφέροντας ότι τα NIMBY και LULU έδωσαν έμπνευση στην εύρεση και άλλων εύηχων ακρωνυμίων στην προσπάθεια των πολιτικών επιστημόνων να ερευνήσουν και να αναλύσουν περεταίρω κοινωνικές συμπεριφορές και γεγονότα, όπως τα φαινόμενα BANANA (από τα αρχικά της αγγλικής έκφρασης: «Build Absolutely Nothing Anywhere Near Anyone» - χτίζουμε απολύτως τίποτα, πουθενά, κοντά σε κανέναν) και NOPE (από τα αρχικά της αγγλικής έκφρασης: «Not On Planet Earth» - όχι στον πλανήτη Γη).

Επιπλέον, κατά τον Καράλη (2011), ένα αίτιο του φαινομένου «NIMBY» που πυροδοτεί αψιμαχίες μεταξύ κατοίκων – Κράτους – επιχειρήσεων θεωρείται ότι οι δεύτεροι και οι τρίτοι, ως υπεύθυνοι για την επικείμενη χωροθέτηση και κατασκευή του υπό μελέτη έργου, ενεργούν με τη μέθοδο DAD (από τα αρχικά της αγγλικής έκφρασης: Decide, Announce and Defend – despite continued opposition), η οποία μεταφράζεται ως: Αποφασίστε, Ανακοινώστε και Υπερασπιστείτε (παρά τις συνέχεις αντιδράσεις). Με πιο απλά λόγια, ο υπεύθυνος κρατικός υπηρεσιακός φορέας ή ιδιωτική επιχείρηση για την υλοποίηση του έργου αποφασίζουν την καλύτερη θέση για την εγκατάστασή του, επιλέγουν την κατάλληλη έκταση γης προκειμένου να ανακοινώσουν στους πολιτικούς ηγέτες της κοινότητας την πρόθεσή τους στην περιοχή και στη συνέχεια υπερασπίζονται σθεναρά τις αποφάσεις τους στις τοπικές ομάδες που αντιτίθενται. Η συγκεκριμένη μέθοδος λήψης αποφάσεως συχνά μετατρέπεται σε ένα αναμφισβήτητο πρόδρομο εντάσεων κι αψιμαχιών μεταξύ των ενδιαφερόμενων ομάδων και της τοπικής κοινότητας, διότι συγκροτεί – από πλευράς των πρώτων – την επιβεβλημένη ανάγκη στο να επιτευχθεί η υλοποίησή του με κάθε θεμιτό τίμημα, γεγονός που οδηγεί στη μη επίλυση του προβλήματος και την αποσταθεροποίηση της κατάστασης, ενώ το επικείμενο συμβάν ενισχύεται από το ενδεχόμενο για δημιουργία νέων, πολύπλοκης και συνθετότερης υφής, προβλημάτων ως απόρροια του αρχικού.

Στις συγκεκριμένες εκείνες περιπτώσεις, όπως έγινε αναφορά παραπάνω, συνιστά αναγκαία προϋπόθεση η επικράτηση της σύνεσης και λογικής έναντι του συναισθήματος του βολονταρισμού, ο οποίος γίνεται η αιτία αποπροσανατολισμού καταστάσεων και της ανάδυσης ενός επιπλέον δυσάρεστου φαινομένου, εκείνου της στασιμότητας – της στατικότητας, οδηγώντας σε εννοιολογικοτεχνικό αδιέξοδο και συνεπώς, την έλλειψη προόδου. Η παροχή επιστημονικών γνώσεων, εξειδικευμένων μεθόδων και τεχνικών, η ικανότητα στο να αφουγκράζονται (οι αρμόδιες υπηρεσίες και φορείς) με σύνεση τα αιτήματα των κατοίκων της τοπικής κοινωνίας, η αξιοκρατική αξιολόγηση λαμβάνοντας υπόψη όλες τις πτυχές διαχείρισης κι ανάλυσης του υφιστάμενου έργου κι ένας άρτιος επιτελικός σχεδιασμός απαρτίζουν με τη σειρά τους ένα άτρωτο όπλο ενάντια στη δεισιδαιμονία και τον λαϊκισμό που προσπαθούν να επιβάλλουν ακραίου τύπου κινήματα που οικειοποιούνται τα φαινόμενα «LULU» και «NIMBY». Ένα «ειδικού τύπου έργο» (όπως έγινε ανάλυση παραπάνω), λόγω της ιδιαιτερότητάς του ως προς τη παροχή εξειδικευμένων τεχνικών κι εννοιολογικών χαρακτηριστικών βρίσκει αντιμέτωπους κατοίκους, οι οποίοι δεν έχουν (θεωρητική και γνωσιακή) πρόσβαση σε αυτού του είδους τις νεοφερθείσες τεχνολογίες. Μόνο με διεξοδική συζήτηση, ακέραιη ενημέρωση, παροχή αληθοφανών στοιχείων κι επιχειρημάτων, όπως και η επίδειξη καλής διάθεσης με πνεύμα αμοιβαίας συνεργασίας θα τονώσουν το κοινό αίσθημα και θα ευνοήσουν με θετικό πρόσημο τις μεταξύ τους σχέσεις. Κι εκείνο θα επιτευχθεί όταν και οι τρεις πλευρές (Κράτος – επιχειρήσεις – κάτοικοι) αναλογιστούν ότι το μόνο μέλημά τους είναι η μετάβαση σε κοινωφελείς ατραπούς που θα προάγουν την πρόοδο, τη προσθετική αξία και τη βιωσιμότητα.

Συμπερασματικά, στο χρονικό παρόν που ορίζει την εξέλιξη της τεχνολογίας κατά αύξοντα ρυθμό, αλλαγές επιβάλλεται να γίνονται με μόνο γνώμονα τη καλυτέρευση συνθηκών αρτιότερης εργασίας, περισσότερο αποδοτικής από πλευράς εργαζομένου, ασφάλειας, υγείας, σωστού σχεδιασμού, καθώς κι επιβαλλόμενης προστασίας του φυσικού, αλλά και του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος. Βέβαια, το θεωρητικό πλαίσιο προώθησης ενός έργου τις περισσότερες φορές δεν συμβαδίζει με την πρακτική εφαρμογή εκείνου, με συνέπεια την απόρριψη, αντικατάσταση και αναζήτηση ολοένα νέων λύσεων και μέτρων προς επίτευξη μίας χρυσής τομής, βιώσιμης και λειτουργικής στα κάθε λογής εμπόδια που θέτουν απαιτητικές περιστάσεις. Όταν η επίτευξη των αλλαγών διαθέτει άρτιο πρόσημο, με σχεδιασμό που διέπεται από πρότυπα υγιούς μακροημέρευσης τοπικών κοινωνιών, τότε κι εκείνες, με τη σειρά τους, θα νιώσουν την ανάγκη να αναπτύξουν ισχυρές γέφυρες εμπιστοσύνης κι αμοιβαίας συνεργασίας με το Κράτος και την Πολιτεία. Θα δημιουργηθούν ευκαιρίες, ικανές στο να προάγουν την ανάγκη κατασκευής ενός σκαλοπατιού, που θα αποτελέσει εφαλτήριο βελτίωσης, συνεχούς αλλαγής κι ανάπτυξης κραταιών δεσμών, ώστε η διατήρηση συνεκτικότητας Κράτους – πολιτών/κατοίκων σε όλα τα επίπεδα να καθίσταται εφικτή και ρηξικέλευθη. Και το συγκεκριμένο, θα αρχίσει να πραγματοποιείται μόνο όταν ο άνθρωπος αισθανθεί την ανάγκη να συνεισφέρει στη δημιουργία κοινού καλού και η αντίληψή του για τη προστασία και την ομαλότητα να αρχίζει να αποκαθίσταται σε βάθος χρόνου από το μεράκι που ο ίδιος θα επιδιώξει να επιδείξει – όπως άλλωστε το είχε αναφέρει κι ο Βρετανός Πρωθυπουργός, στρατιωτικός και συγγραφέας Sir Winston Churchill: «το να βελτιώνεσαι σημαίνει να αλλάζεις. Το να είσαι τέλειος σημαίνει να αλλάζεις συχνά».

 

Σχόλια Αναγνωστών

3 Προσθήκη σχολίου
Άρτεμις Ζερβού 24.09.19
!!!!!!!!!!!!
Απάντηση
spyridoyla Partsinevelou 23.09.19
Tελειο το αρθρο σου Σταματη
Απάντηση
Σταμάτης-Στυλιανός Βλάχος 25.09.19
Σας ευχαριστώ πολύ!
Απάντηση
Προσθήκη σχολίου
ΠΡΟΣΘΕΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ!
Απάντηση σε x
* Υποχρεωτικά πεδία* Το vimaonline σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά υβριστικά και άσχετα με το περιοχόμενο του άρθρου σχόλια. Είναι αυτονόητο πως η ομάδα διαχείρισης φέρει ευθύνη μόνο για τα επώνυμα άρθρα των συντακτών και των συνεργατών της.

Σας ευχαριστούμε για την συμμετοχή σας.