ΑΡΘΡΑ

Σταμάτης - Στυλιανός Βλάχος

MSc. Περιβαλλοντολόγος, διαχείριση ενέργειας & περιβάλλοντος, μέλος Οικολογικής Συνεργασίας Δήμου Παλαιού Φαλήρου ECO+  

Ηθική και πολιτισμική παρακμή

1 15 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2019, 16:37

«Ο πολιτισμός δεν κληρονομείται. Κάθε γενιά πρέπει να τον μάθει και να τον κερδίζει από την αρχή. Αν αυτή η μεταβίβαση διακοπεί για έναν αιώνα, ο πολιτισμός θα πεθάνει και θα ξαναγίνουμε άγριοι.»

William James Durant, 1885 – 1981, Αμερικανός συγγραφέας, ιστορικός & φιλόσοφος


«Σε ό,τι αφορά τον τρόπο, πήγαινε με το ρεύμα. Σε ό,τι αφορά τις αρχές, μείνε ακλόνητος σαν βράχος», είχε πει ο Τρίτος Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής και κύριος συντάκτης της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας Thomas Jefferson (1743 – 1826). Δεν είχε άδικο! Σε έναν ευμετάβλητο κόσμο, σε μία διαρκώς αναπτυσσόμενη και πολύπτυχη κοινωνία, απαλλαγμένη από τη στατικότητα και το μονόδρομο της εξέλιξης των πραγμάτων, ο άνθρωπος – σε σημαντικό βαθμό – έχει μάθει να προσαρμόζεται στις εκάστοτε συνθήκες και να προσαρμόζει τις ανάγκες του σε αυτές. Αυτό όμως, του δημιούργησε μία έντονη επιθυμία για υπέρβαση των ικανοτήτων - δυνατοτήτων που διαθέτει και ορισμένες φορές σε κατάχρηση των συγκεκριμένων. Αποτέλεσμα αυτών, να επιδιώκει και να λαχταρά τη μη έντιμη απόκτηση πραγμάτων, ώστε μετέπειτα να τα χρησιμοποιήσει με ανιδιοτελείς σκοπούς και βλέψεις που θα εξυπηρετούν, τα ατομικά του θέλω και τις συντεχνίες που τον υποστηρίζουν. Εκεί, θα βιώσει τη διάβρωση των αρχών του!

Η προσαρμογή του σύγχρονου ανθρώπου σε ένα «μοντέρνο» σύστημα αξιών, μεθόδων και πρακτικών, με έντονες τις πινελιές της σύγχρονης τεχνολογίας και των επιστημονικών πρακτικών που την διέπουν, μετατρέπει τον εαυτό του σε έναν δρομέα συνεχούς απόκτησης περιττών πραγμάτων, που παίρνουν τη μορφή του υπερκαταναλωτισμού. Στη προσπάθεια που κάνει να ικανοποιήσει τη τέρψη του, κυρίως από υλικά αγαθά, αλλά και να αποκτήσει δημοτικότητα και ευρεία κοινωνική αποδοχή, με πλάγιους κι αθέμιτους σκοπούς, γίνεται θεατής της ηθικής και πνευματικής του παρακμής. Ο κόσμος μας οδηγείται από μία συνεχώς ανικανοποίητη βούληση καθώς αναζητά συνεχώς την ικανοποίηση, όπως ισχυρίστηκε ο Γερμανός φιλόσοφος Arthur Schopenhauer (1788 – 1860) στο βιβλίο του «Ο κόσμος ως βούληση και ως παράσταση», αποτυπώνοντας έτσι τη δίψα για άκρατο υλισμό, τη μάταιη επιθυμία του για αλλοιωμένη γνώση και τη διεξαγωγή του εύκολου κέρδους σε βάρος των συμπολιτών του. Αποτέλεσμα όλων αυτών, η άσχημη, ανιδιοτελής και προκλητική συμπεριφορά στον περίγυρό του.

Συγκεκριμένα, θα ήθελα να αναφερθώ σε ένα σοβαρό περιστατικό, που συνέβη πριν μερικούς μήνες και το οποίο προκαλεί εθνική θλίψη κι οξύ αποτροπιασμό. Ο λόγος: για συνδικαλιστή της ΓΕΝΟΠ – ΔΕΗ, ο οποίος, μέσα στα πλαίσια της καθιερωμένης – για εκείνους – πορείας διαμαρτυρίας, με περίσσιο θράσος κι αναισθησία, πάτησε με το πόδι του πάνω στο κενοτάφιο του μνημείου του Άγνωστου Στρατιώτη, βεβηλώνοντάς το! Ο συγκεκριμένος «συμπολίτης μας», πιθανότατα να μην είχε αντιληφθεί τη σημαντικότητα του συγκεκριμένου μνημείου που αυτό εκπέμπει για την πατρίδα μας και της ζωτικής σημασίας που αυτό διαχέει σε όλη την επικράτεια του ελλαδικού χώρου, καθώς σε χώρες του εξωτερικού. Αντίθετα, με αυτή του τη στάση έμοιαζε να το απολαμβάνει, παίζοντας αμέριμνος με το κομπολόι του. Άσχημη αίσθηση προκάλεσε και το γεγονός, ότι μερίδα εργαζομένων και συναδέλφων του ισχυρίζονται ότι πρόκειται για «άγνωστο συνδικαλιστή» κι ότι δεν εμπίπτει στο δυναμικό των εργαζομένων και ειδικότερα των συνδικαλιστών - φορέων της ΓΕΝΟΠ – ΔΕΗ. Με λίγα λόγια, προσπαθούν να αναπτύξουν μία υποτυπώδη και πρόχειρη μεθοδολογία ψεύδους, με μόνο σκοπό, να τον προστατέψουν από τη κατακραυγή της κοινής γνώμης, να ρίξουν στάχτη στα μάτια των πολιτών περί ψευδής ειδήσεως από τα ΜΜΕ, να υποστηρίξουν τη συντεχνία τους και να αποπροσανατολίσουν το κοινό αίσθημα αυτών για τον αξιοσέβαστο συμβολισμό που αποπνέει το μνημείο αυτό.

Παρόμοιο περιστατικό, έπειτα από μερικούς μήνες, έρχεται να διαδραματίσει κι εκείνο που είχε να κάμει με την επεισοδιακή διαδήλωση της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδος (ΔΟΕ) και της Ομοσπονδίας Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης (ΟΛΜΕ) που έλαβε χώρα στο Σύνταγμα και συγκεκριμένα μπροστά στο Κενοτάφιο του Αγνώστου Στρατιώτη κατά την επίσκεψη της Καγκελαρίου της Γερμανικής Ομοσπονδίας Angela Merkel. Μέσα από το χάος που προκλήθηκε και τις αναμενόμενες συγκρούσεις συνδικαλιστών με τις δυνάμεις της έννομης τάξης (ΜΑΤ), απετέλεσε μία εικόνα, η οποία προκάλεσε έντονο σάλο και κατακραυγή – για ακόμη μία φορά. Σε εκείνη απεικονιζόταν ένας άντρας – εκπαιδευτικός και μέλος σωματείου, σύμφωνα με αυτόπτες μάρτυρες – να βεβηλώνει το μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, με το να βανδαλίζει με περίσσιο μίσος κι οργή μπροστά σε εκείνο, το στεφάνι που είχε καταθέσει νωρίτερα η Γερμανίδα Καγκελάριος. Όπως ήταν φυσικό, δεν ασκήθηκε καμία δίωξη σε εκείνον τον άντρα από τα όργανα της αστυνομίας μέσα σε όλη εκείνη την αναμπουμπούλα της πολλοστής διαδήλωσης – από αυτές που συχνά πυκνά γινόμαστε οι ίδιοι θεατές και η πλειονότητα τους λαμβάνουν μέρος στην ελληνική πρωτεύουσα. Πλέον, τέτοια περιστατικά αποτελούν καθημερινά φαινόμενα, με τον πολίτη να αισθάνεται ανίσχυρος, ανυπεράσπιστος, αλλά και υποχρεωμένος κι αναγκασμένος να τα αποδέχεται, με το «έτσι θέλω».

Η συγκεκριμένη τακτική που αναπτύσσουν, πρωταγωνιστεί σε κάθε συγκέντρωση και πορεία που πρόκειται να πραγματοποιήσουν ανά τα χρόνια. Έχει δημιουργηθεί και διαμορφωθεί η πομπώδης αντίληψη ότι μία μαζικού τύπου κινητοποίηση ενάντια στο «αυταρχικό» και «ιμπεριαλιστικό» κράτος (όπως συνηθίζουν να το αποκαλούν) – με το παραμικρό αίτιο κι αφορμή – συνοδευόμενες μάλιστα από στομφώδεις διαδηλώσεις, θα αποτελέσει το έναυσμα στο να καταφέρουν να επιτύχουν τους στόχους τους και την επικράτηση της ασταθούς ιδεοληψίας τους. Η «αλλοπρόσαλλη» και γραφική στάση που επιδεικνύουν, στέκεται η αφορμή για ποικίλα αρνητικά σχόλια. Η ιδεοληψία που τους διακατέχει, στέκεται η αιτία για εκδήλωση πράξεων που δε συνάδουν αρκετές φορές με το περιεχόμενο και την ιδέα της πορείας. Ενώ στον άκρατο παροξυσμό τους, μπορεί να επιφέρουν βλαβερές συνέπειες στο θεσμό της δημοκρατίας και του ομαλού βίου των συμπολιτών τους, με πράξεις που συνάδουν με τη παρανομία και τη κατάχρηση εξουσίας. Με λίγα λόγια, τα απαιτούν και τα θέλουν όλα! Δίχως όμως, να διαθέτουν – σε αρκετές από τις περιπτώσεις αυτές – τα απαραίτητα προσόντα και ορισμένες φορές, το απαραίτητο ακαδημαϊκό υπόβαθρο για να τα υποστηρίξει. Όμως αυτή η εμμονική πρακτική που εφαρμόζουν, υποθάλπει και κάτι άλλο. Κρύβει την ανηθικότητα του χαρακτήρα και της προσωπικότητάς τους. Την αφέλεια και τον υπέρμετρο εγωκεντρισμό τους, πάντοτε καλυμμένο με τον μανδύα του «αγωνιστή». Το μη σεβασμό, τη διάβρωση και φθορά της προσωπικής τους ηθικής και της κοινωνίας σε ευρύτερο πλαίσιο.

Η βεβήλωση του μνημείου του Άγνωστου Στρατιώτη που σημειώθηκε από τους δύο ασεβείς συνδικαλιστές δεν είναι μονομερής, μονοδιάστατη ενέργεια. Η συγκεκριμένη ενέργεια, συνεπάγεται μία αλληλουχία αντιφάσεων κι αγεφύρωτων χασμάτων ανάμεσα στην υγιή ιδεολογία και την ιδεοληψία, ανάμεσα στο ήθος και την ανηθικότητα, ανάμεσα στον σεβασμό και την ασέβεια. Η παραβίαση του συγκεκριμένου μνημείου, το οποίο κάλλιστα λογίζεται ως ιερός χώρος, ύψιστης εθνικής και πολιτιστικής αξίας προκύπτει από την απόδειξη μίας κοινωνίας σε σήψη και παρακμή. Το μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη που βρίσκεται στο Σύνταγμα, όπως και κάθε αντίστοιχο, είναι κενοτάφιο. Αποτελεί έναν συμβολικό φόρο τιμής προς τους πεσόντες στα πεδία των μαχών. Καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας, πολλοί στρατιώτες έχουν πολεμήσει κι έχουν πεθάνει στους πολυάριθμους πολέμους και στρατιωτικές επιχειρήσεις χωρίς υπολείμματα. Έτσι, πολλά κράτη στις αρχές του 20ου αιώνα έχουν αναπτύξει την πρακτική ενός μεγάλου, επιβλητικού και συμβολικού μνημείου (υπό τη μορφή κενοταφίου) του «άγνωστου στρατιώτη» που αντιπροσωπεύει τον πολεμικό τάφο εκείνων των μη αναγνωρισμένων στρατιωτών, όπου όλοι οι κάτοικοι θα αποτίουν τιμές και να ενθυμούνται τους ήρωές τους, γνωστούς και άγνωστους. Περιέχουν συνήθως τα υπολείμματα ενός νεκρού στρατιώτη που δεν είναι αναγνωρισμένος. Στην αρχαιότητα, οι Έλληνες είχαν την πρόνοια για τη δημιουργία κενοταφίου αφιερωμένου στον Άγνωστο Στρατιώτη, όπως αναφέρεται από τον αρχαίο επιστήμονα ιστορικό Θουκυδίδη στο έργο του, «Επιτάφιος του Περικλέους».

Τα μνημεία αποτελούν δημιουργήματα μίας σύγχρονης κοινωνίας σε μία ορισμένη χρονολογική περίοδο της Ιστορίας κι εκφράζουν τις αξίες, τις αντιλήψεις, τα ιδεώδη. Δηλαδή, με αυτά καταλαβαίνουμε την κοινωνία που τα δημιούργησε και τον πολιτισμό. Με αυτό τον τρόπο, ενισχύουν, με ακαδημαϊκό τρόπο και μέθοδο, την ιστορική γνώση, τη μνήμη και την εθνική συνείδηση (λειτουργούν ως «πόροι μνήμης»), αποτυπώνουν τον εθνικό πολιτισμό, ως σύμβολά κι ως περίτρανα δείγματα για τη διαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας και ιδιοσυγκρασίας, συμβάλλουν στην ανασύσταση εικόνων και ιστορικών εποχών, συμπληρώνουν τις ιστορικές γνώσεις και πηγές με επιπρόσθετες πληροφορίες. Αποκαλύπτουν την οικιστική αρχιτεκτονική, την οικονομική και κοινωνική οργάνωση, τα ήθη, τις παραδόσεις και τα έθιμα, τη θρησκεία, τη σχέση τους με το φυσικό περιβάλλον, συντελούν στην επανασύνδεση με το παρελθόν, την παράδοση και στην ενίσχυση του εθνικού φρονήματος, τονώνοντας την εθνική συνείδηση και τη καλλιέργεια εθνικής αυτογνωσίας. Η ομορφιά και η σπουδαιότητά τους είναι τόσο μεγάλα που συμπληρώνουν το φυσικό κάλλος (προσθετική αξία), προσφέροντας αισθητική απόλαυση για τους επισκέπτες (αρμονία, συμμετρία) και λειτουργούν ως τόποι ανάπτυξης πολιτιστικού ενδιαφέροντος και πόλοι έλξης ερευνητών, αρχαιολόγων και τουριστών, συμβάλλοντας στην οικονομική ενίσχυση της περιφέρειας. Ωθούν στη συνειδητοποίηση της διαφορετικότητας των λαών, αλλά και στη κοινή τους μοίρα και πορεία πάνω στο χάρτη της Ιστορίας. Πάνω από όλα, είναι μνημεία ήθους κι ανθρωπισμού! Μνημεία ελευθερίας!

Έχετε σκεφθεί ποτέ να διαπράξετε μία απρεπή πράξη, δηλαδή μία πράξη που δε συνάδει με τους κώδικές και τις ηθικές αρχές πάνω στις οποίες στηρίζεται η δομή μίας κοινωνίας; Μία παράνομη πράξη με ενδεχόμενες ποινικές συνέπειες μήπως; Ή, να το θέσω αλλιώς. Θα διαπράττατε ένα ατόπημα ή και μία πράξη που ενδέχεται να έχει ποινικές επιπτώσεις σε εσάς για το υπόλοιπο του βίου σας, μόνο και μόνο να υποστηρίξετε ότι μέσα σας διαθέτετε τη σπίθα του αγωνιστή κι ότι θα διατελέσετε ένα αγώνα κόντρα στο ίδιο το κράτος και τις δομές του; Σίγουρα όχι! Τουλάχιστον σε ότι αφορά την πλειονότητα των πολιτών κάθε χώρας, οι οποίοι θέλουν να ζουν σε μία κοινωνία που διέπεται από άξιους και ηθικούς νόμους κι από ένα πνεύμα αρμονίας κι άρτιας επιτελικότητας. Οι πολίτες σε μία «καθώς πρέπει» κοινωνία, σε ένα κράτος δικαίου κι ελευθερίας, αλλά και ανιδιοτελούς συλλογικότητας, θα προσπαθήσουν να βιώσουν τη δικαιοσύνη και την ορθότητα της σκέψεως τους μόνο μέσα από τις ηθικές πράξεις που καλούνται να διεκπεραιώσουν. Για αυτούς είναι ζήτημα πνευματικής ασφάλειας και ψυχικής θαλπωρής. Ένδειξη ευημερίας για τους ίδιους, όσο κι ενός αρτιμελούς κράτους.

Ο άνθρωπος γενικά ενέχει την ηθική του, δηλαδή ένα σύνολο κανόνων, βασικών προτύπων, τρόπων συμπεριφοράς και δράσης, αλλά και ένα σύστημα αξιών ηθικών που ρυθμίζουν τη συμπεριφορά του ανθρώπου προς τον εαυτό του κι ως προς τους συνανθρώπους του. Τέτοιου είδους αξίες θεωρούνται ως ατομικές ηθικές (παράδειγμα: αγάπη, φιλία, ειλικρίνεια, μετριοφροσύνη, εγκράτεια, αυτοκυριαρχία, πειθαρχία, εντιμότητα, ευγένεια, συναδελφοσύνη, κοινοκτημοσύνη) αλλά και οι κατεξοχήν ηθικές, όπως το σύνολο των αντιλήψεων που διαμορφώνει ο άνθρωπος για το καλό και το κακό, το δίκαιο και το άδικο, αυτό που πρέπει να πράττει και αυτό που πρέπει να αποφεύγει. Έτσι, οι αξίες αυτές γίνονται κοινωνικές, οι οποίες όμως δύνανται να μεταβληθούν καθώς η ηθική του ανθρώπου εξελίσσεται και κατ’επέκταση και οι κοινωνικές του επιταγές μεταβάλλονται ανάλογα. Αποκτώνται δε μέσα από τις διαδικασίες και τους μηχανισμούς της κοινωνικοποίησης και της κοινωνικής μάθησης.

Από την ηθική πηγάζει το ήθος, που λογίζεται ως η συμπεριφορά ενός ατόμου ή μίας κοινωνικής ομάδας, ο χαρακτήρας που επιδεικνύει και ο τρόπος, κατά τον οποίο ζει και φέρεται στον κοινωνικό του βίο. Με βάση ο ήθος, οργανώνει τις σκέψεις του και ιεραρχεί τα θέλω του. Από εκεί πηγάζει και η ηθικότητα που εκπέμπει το άτομο, που αποτελεί την ιδιότητα του ηθικού, δηλαδή η συμμόρφωσή του στους ηθικούς κανόνες κι επιταγές, τη χρηστότητα (ιδιότητα του ενάρετου), τη τιμιότητα στις πράξεις και τον συμπεριφορισμό του και η ηθική συνείδηση, που διαμορφώνεται από το σύνολο των αρχών που διαθέτει το άτομο από τη μία μεριά και από την άλλη πλευρά, αποτελεί ένα «κέντρο ελέγχου και διαχείρισης» της συμπεριφοράς μας. Ως συνέπεια όλων αυτών, οδηγούμαστε στον ανθρωπισμό που δείχνει το σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την αναγνώριση του ανθρώπου ως αξία, το σεβασμό στην ανθρώπινη υπόσταση, άρα και το ενδιαφέρον και η φροντίδα για τον άνθρωπο, τον γενικότερο αγώνα για την εξύψωση του ανθρώπου, την ανάπτυξη της πνευματικής, πολιτικοκοινωνικής και ηθικής φύσης του ανθρώπου. Ο άνθρωπος μετατρέπεται σε ανώτερο ον, που διέπεται με αλτρουισμό και βοηθά στην ευδαιμονία του κράτους και των θεσμών ευρύτερα.

Οι κοινωνικές αξίες εκφράζουν τις πραγματικές και βαθύτερες ανάγκες της κοινωνίας. Αποτελούν ουσιώδες και θεμελιώδες συστατικό για την συνοχή και την πρόοδο των κοινωνιών. Αποκρυσταλλώνονται σε γενικές αρχές και ιδέες που προσανατολίζουν και καθοδηγούν την κοινωνία και τα άτομα. Επηρεάζουν τις πεποιθήσεις μας και λειτουργούν ως κατευθυντήριοι άξονες για την αξιολόγηση των εαυτών μας και των άλλων. Οι αξίες είναι δημιούργημα της κοινωνίας, υποβάλλονται στα άτομα μέσω της κοινωνικοποίησης και υπάρχουν ανεξάρτητα από τις αξίες των ατόμων. Είναι λίγο – πολύ γνωστό κι ως άγραφοι νόμοι. Περίτρανο παράδειγμα αυτών: η οικογένεια, η αλήθεια, η εμπιστοσύνη, η κοινοκτημοσύνη, ο αλτρουισμός, αποτελούν αξίες για την ελληνική κοινωνία, ανεξάρτητα από τη θετική ή την αρνητική στάση κάποιων ατόμων απέναντι σε αυτές. Μάλιστα, οι αξίες – αρετές για τους αρχαίους Έλληνες – αποτελούν συστατικό και θεμέλιο στοιχείο του πολιτισμού. Σχετίζονται με την ποιότητα, την ικανότητα και είναι ατομικά και κοινωνικά χρήσιμες. Οι αξίες – αρετές διδάσκονται μάλλον με το παράδειγμα και την συχνή εξάσκηση, παρά με τις θεωρίες.

Οι ηθικές αξίες και κανόνες σχετίζονται με τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου, με την ιδιοσυγκρασία και τη ψυχοσύνθεσή του, για αυτό δεν έχουν υποχρεωτικό χαρακτήρα με τη μορφή επιβολής. Η υιοθέτηση υγιών ηθικών αρχών, καλλιέργειας και παιδείας, που θα βασίζονται αποτελεί παράγοντα ελεύθερης βούλησης και ολοκληρωμένης ατομικής συνείδησης. Με βάση την ατομική ηθική συνείδηση, ο άνθρωπος προσανατολίζεται αυτοβούλως σε ηθική συμπεριφορά, η δράση του εναρμονίζεται με υψηλά ιδανικά και αρχές, οι οποίες αποβλέπουν στο κοινό καλό και στο δημόσιο συμφέρον. Συνεπώς, δημιουργείται ο πνευματικά καλλιεργημένος άνθρωπος, με την ολοκληρωμένη προσωπικότητα, όπου το αντικείμενο μελέτης του δε θα βασίζεται μόνο σε στείρες επιστημονικές γνώσεις, αλλά θα επεκτείνεται σε αρχές που έχουν να κάνουν με τις κοινωνικές, ηθικές και ψυχικές αρετές. Είναι ο άνθρωπος που διαθέτει υψηλή αίσθηση ευθύνης κι εντιμότητας απέναντι στον εαυτό του και κατ’επέκταση στο κοινωνικό σύνολο. Βοηθάει στην ανάπτυξη του κράτους δικαίου και με τη στάση του ισχυροποιεί την αναγκαιότητα των ενάρετων θεσμών. Η ενδεχόμενη παραβίαση των ηθικών κανόνων κι αξιών με βεβήλωση συμβολικών μνημείων, σπίλωση της ανθρώπινης υπόστασης, τη καταχαράκωση της εθνικής ακεραιότητας της πατρίδας, τον ηθικό κατακερματισμό της κοινωνίας και του κράτους δικαίου, επιφέρει τις τύψεις, τις ενοχές, την αυστηρή αποδοκιμασία και τη σκληρή στάση της κοινωνίας, με απώτερο σκοπό, την περιθωριοποίηση.

Ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες φιλοσόφους, ο Αριστοτέλης, στο δεύτερο βιβλίο των Ηθικών Νικομαχείων, άρρηκτα υποστηρίζει ότι οι ηθικές αρετές αποκτώνται μέσω του εθισμού του ατόμου σε ενάρετες, ακριβοδίκαιες και αμερόληπτες πράξεις. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, διδασκαλία προϋποθέτει κατά κύριο λόγο η διανοητική αρετή, ενώ η ηθική αρετή επιβάλλει τη θέληση του ατόμου να εθισθεί σταδιακά, μεθοδικά και εξακολουθητικά σε έναν συγκεκριμένο τρόπο συμπεριφοράς (με την επανάληψη των ίδιων ενεργειών). Στις ηθικές αρετές, το βάρος πέφτει στον εθιζόμενο, δηλαδή στο άτομο, που ασκείται σε ορισμένες αρετές. Η άσκηση αυτή δεν έχει καταναγκαστικό χαρακτήρα, αλλά είναι το αποτέλεσμα της προαίρεσης, δηλαδή της ελεύθερης, συνειδητής επιλογής του ατόμου και επίδειξης επιμονής κατά τη διάρκεια της άσκησης. Τότε μόνο θα αποκτήσει την συμπόνια, (την επιθυμία να ανακουφίσει από τη συναίσθηση του πόνου που νιώθει κάποιος συμπολίτης του ή από τα δεινά που πλήττουν την υπόστασή του) που θα αποτελέσει το κύριο κίνητρο της ηθικής έκφρασης, όπως κάλλιστα το υποστήριξε κι ο Α. Σοπενχάουερ στην ηθική θεωρία του.

Όπως κάθε κοινωνία, έτσι και η Ελληνική διαθέτει το δικό της σύστημα αξιών και δικαίου. Λέγοντας Ελληνική κοινωνία, εννοούμε γεωγραφικά το πλαίσιο, στο οποίο εκτείνεται το Ελληνικό κράτος, την επικράτειά του, το οποίο διαθέτει τη δική του έννομη τάξη και τους δικούς του θεσμούς. Κάποιες βασικές και θεμελιώδεις αξίες της που διέπουν την αρτιότητα και τη δομή της Ελληνικής κοινωνίας, που υπάρχουν και στο Σύνταγμα της Ελλάδος, είναι: ο σεβασμός και η προστασία της αξιοπρέπειας του ανθρώπου, η ελευθερία και η κοινοβουλευτική δημοκρατία, η προστασία της παιδείας και της παράδοσης, η προστασία του φυσικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος, η προστασία της διεθνούς ειρήνης και συνεργασίας και η προστασία των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Το Σύνταγμά μας τονίζει ότι, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια αναφέρεται στην κοινωνική διάσταση του ανθρώπου και τις περισσότερες φορές σχετίζεται με τη τιμή του. Η ανθρώπινη αξία, ως έννοια ταυτίζεται (συνώνυμες) με την έννοια «άνθρωπος». Ακριβέστερα, ο νομικός όρος «ανθρώπινη αξία» ταυτίζεται και αποκτά το ακριβές περιεχόμενο του όρου «άνθρωπος». Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι, κάθε άνθρωπος αποτελεί φορέα ανθρώπινης αξίας, εφόσον αυτή διέπεται από υγιείς δημοκρατικές αντιλήψεις και περιεχόμενο.

Λογοτεχνικό και φιλοσοφικό ενδιαφέρον για την ηθική και την ανηθικότητα προκαλεί ο δημοφιλής Αλεξανδρινός ποιητής Κωνσταντίνος Π. Καβάφης (1863 – 1933) στο πολυσυζητημένο ποίημα του «Θερμοπύλες». Αξιοποιώντας το ιστορικό γεγονός της μάχης των Θερμοπυλών, (της μάχης ανάμεσα στους Έλληνες και τον πολυάριθμο στρατό του Ξέρξη Α΄, τον Αύγουστο του 480 π.Χ., κατά την οποία οι Σπαρτιάτες έδειξαν υπέρτατη γενναιότητα με τη θυσία τους), συνθέτει ένα ποίημα για να επαινέσει όσους θέτουν στη ζωή τους «Θερμοπύλες», όσους θέτουν δηλαδή κάποιον σημαντικό για εκείνους σκοπό και τον υπερασπίζονται μέχρι τέλους. Ο Καβάφης θεωρεί πως θα πρέπει να τιμούμε τους ανθρώπους που έχουν καθορίσει στη ζωή τους κάποιες σημαντικές αρχές και ιδανικά, κάποιους πολύτιμους σκοπούς και φροντίζουν να τους υπερασπιστούν με κάθε τρόπο. Μπορούμε, πάντως, να δούμε σε αυτό το συμβολισμό τους ανθρώπους εκείνους που ζουν με ηθικές αρχές και δεν αφήνονται στα κελεύσματα της ευκολίας και της ανηθικότητας. Άνθρωποι που παρά τις ανάγκες τους παραμένουν ηθικοί και προτιμούν να στερηθούν βασικά αγαθά ή και πολυτέλειες, παρά να διαπράξουν κάποιο αδίκημα, κάποια ανηθικότητα ή ασέβεια. Άνθρωποι που σ’ έναν κόσμο ολοένα και πιο ευεπηρέαστο απέναντι στην ευκολία που υπόσχεται η διαφθορά, παραμένουν αμετακίνητοι στις αρχές τους και ακολουθούν το δυσκολότερο, αλλά ηθικότερο δρόμο της τιμιότητας. Το ηθικό μεγαλείο ενός ανθρώπου, άλλωστε, γίνεται εμφανές όχι μόνο από το πόσο αυστηρός μπορεί να είναι απέναντι στον εαυτό του, αλλά κι από την κατανόηση και την πνευματική ωριμότητα που δείχνει στις αδυναμίες και τα ελαττώματα των συνανθρώπων του.

Η Ελλάδα και οι κάτοικοί της, οι Έλληνες, διαθέτουν άφθονο το στοιχείο του πολιτισμού και της πολιτισμικής τους ταυτότητας! Είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι με εκείνο, με πολύπλοκους και πολυεπίπεδους συνδέσμους και διακλαδώσεις, όπως χαρακτηριστικά αποτελεί ένα υγιές αγέρωχο δένδρο βαθιά ριζωμένο και πάγια στερεωμένο στο έδαφος. Γνωρίζουν το ποιοι είναι! Οι Έλληνες, ανήκουμε στο στοιχείο του πολιτισμού και στις αξίες που απαρτίζουν εκείνον, στις ευγενείς τάξεις του, στην ιστορία που τον διέπει, καθώς και στο εθνικό συναίσθημα με το οποίο τον περιβάλλει. Όπως κι εκείνος ανήκει σε εμάς άλλωστε, αλληλένδετα! Κι όλοι αυτό οφείλουμε να εμπεδώσουμε. Ο ελληνικός πολιτισμός, που συνεπάγεται τη γλώσσα, τις τέχνες, τα γράμματα, τις επιστήμες, την λογοτεχνία, την ποίηση, τη μουσική, τη ρητορεία, την φιλοσοφία, την τραγωδία, την κωμωδία, την αρχιτεκτονική και μηχανική, μας παρέχει την ευκαιρία να μετατραπεί σε συνεργάτη και συνοδοιπόρο μας στο επίπονο εκείνο έργο για την αναγνώριση και καθιέρωση της εθνικής μας ταυτότητας, παράδοσης κι αξιοπρέπειας. Αποτελεί έναν δυνατό κι αξιόμαχο σύμμαχο (ο ελληνικός πολιτισμός), ο οποίος θα βάζει σε πρώτο πλάνο τα υγιή «θέλω» και «πιστεύω» μας και πάντοτε θα δείχνει και θα εμπνέει σεβασμό σε άλλες χώρες – κράτη. Για αυτό, οφείλουμε να αντιληφθούμε την τεράστια σημασία και σπουδαιότητά του που εκείνος εκπέμπει στο διεθνές προσκήνιο, να τον διατηρήσουμε με την παροχή άρτιας γνώσης και να τον προάγουμε σε κερδοφόρες ατραπούς.

Ο ελληνικός πολιτισμός αποτελεί ουραγό ενάντια στο σαράκι της καταδυνάστευσης πολιτισμών διαφόρων κρατών και της ανάδειξης διεθνιστικών στοιχείων, που ως απώτερο σκοπό έχουν την υφαρπαγή εθίμων, αρχαίων παραδόσεων και την υποταγή εθνικών συνειδήσεων. Ο διεθνισμός σε προάγει σε μία ανούσια τυπολατρία του μαξιμαλισμού, δίχως ουσιαστικό αντίκρισμα στις πραγματικές ανάγκες και προβλήματα ζωτικής σημασίας που έχουν οι χώρες, ενώ ο πολιτισμός σε κάθε ένα κράτος ξεχωριστά αποτελεί τον θεματοφύλακα της ορθής γνώσης και σοφίας, της ευγενούς άμιλλας και συμπαράστασης μεταξύ εκείνων, ώστε να ορθοποδήσουν επάξια στις απαιτήσεις που θέτει η σύγχρονη παγκόσμια σκηνή. Ο πολιτισμός είναι ο άφθαρτος συνδετικός κρίκος, ο οποίος θα αναλάβει να συνδέσει το παρελθόν με το παρόν και το μέλλον αυτού του τόπου για να αντιμετωπίσουμε τα φαντάσματα που επιθυμούν να στοιχειώσουν την λαμπρότητα που εκπέμπει η αρχαία και νεώτερη ελληνική μας ιστορία, εμποτισμένη με το αέναο πολιτισμικό στοιχείο. Αποτελεί ευθύνη δική μας να εμποδίσουμε «απόστολους» του μαρασμού και της εκμηδένισης της κλασσικής παιδείας και γνώσης που απλόχερα προσφέρει το ήθος ενός πολιτισμού.

Η προστασία και η ανάδειξη του ήθους και των ηθικών αξιών, ως επιτελικά εργαλεία για την εξομάλυνση της ηθικής κρίσεως και κατάπτωσης του σύγχρονου ανθρώπου, αποτελεί επιτακτική ανάγκη στις μέρες μας. H ελληνική κοινωνία οφείλει να εξασφαλίσει μία πάγια κι εμπεριστατωμένη μέθοδο και τακτική, που θα επιφέρει καίριο πλήγμα στην ανηθικότητα που θέλει να επιβάλλει η νέα τάξη πραγμάτων και το παιδί της, η πολιτική ορθότητα διαμέσου των πρακτικών τους. Ο φόβος και η ανασφάλεια, διαχρονικά επισκίαζαν τη πορεία του ανθρώπου για τη καλυτέρευση της ψυχικής και της πνευματικής του υγείας. Δημιουργούσαν εμπόδια, οδοφράγματα και απότομους γκρεμούς. Δολοπλοκίες, αλλοίωση αξιών, ιδανικών και θεσμική αναστάτωση. Τάσσονταν απέναντι από την αρτιότητα και την αριστεία, ενώ ευθύνονται και για την κατάπτωση και την απαλλοτρίωση της προσωπικότητας του ανθρώπου. Απέναντι από την αριστοτελική μεσότητα και κατ’επέκταση από την ευδαιμονία. Μαζί θα πράξουμε το δύσκολο αυτό ταξίδι για την επίτευξη της πνευματικής μας ολότητας, της καλλιέργειας της ψυχής και του νου, με γνώμονα το κοινό καλό και την αδελφοσύνη. Να επινοήσουμε ένα αδιαπέραστο πλέγμα ευγενούς άμιλλας και ένα δόγμα που θα σέβεται την υπόσταση και τον πολιτιστικό χαρακτήρα του κράτους. Είναι καιρός να παλέψουμε για τα δικά μας πιστεύω, για τα πιστεύω μίας ελεύθερης κι ομαλής κοινωνίας, δίχως πνευματικές στερήσεις, να παλέψουμε για τις δικές μας «Θερμοπύλες». Ας το προσπαθήσουμε!
 

Σχόλια Αναγνωστών

1 Προσθήκη σχολίου
Κωνσταντίνα Μπ. 25.01.19
η ηθική και πολιτισμική παρακμή δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την ιδεολογική ταυτότητα που φωτογραφίζεις. έχουμε άπειρα παραδείγματα παρακμής από αυτούς που υποτίθεται υπερασπίζονται τις θερμοπύλες.
Απάντηση
Προσθήκη σχολίου
ΠΡΟΣΘΕΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ!
Απάντηση σε x
* Υποχρεωτικά πεδία* Το vimaonline σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά υβριστικά και άσχετα με το περιοχόμενο του άρθρου σχόλια. Είναι αυτονόητο πως η ομάδα διαχείρισης φέρει ευθύνη μόνο για τα επώνυμα άρθρα των συντακτών και των συνεργατών της.

Σας ευχαριστούμε για την συμμετοχή σας.