ΑΡΘΡΑ

Σταμάτης - Στυλιανός Βλάχος

MSc. Περιβαλλοντολόγος, διαχείριση ενέργειας & περιβάλλοντος, μέλος Οικολογικής Συνεργασίας Δήμου Παλαιού Φαλήρου ECO+  

Η ευθύνη της θέσης

0 19 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2018, 15:06

«Άρχεσθαι μαθών άρχειν επιστήσει. – Μτφρ: όταν μάθεις να διοικείσαι, τότε θα μάθεις να διοικείς.»

Σόλων, 630 – 560 π.χ., Αρχαίος Αθηναίος νομοθέτης & φιλόσοφος


«Το άρχειν ήδιστον», δηλαδή: «το να ασκείς εξουσία είναι υπέρτατη ευχαρίστηση», είπε ο Αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Αριστοτέλης (384 - 322 π.χ.).

Είχε δίκιο κατά μία έννοια. Αν κι έχει διττή σημασία το συγκεκριμένο απόφθεγμά του. Σε ποιον δεν αρέσει να ασκεί εξουσία, να νιώθει το χρίσμα της επιβολής των κανόνων στο Κράτος και στους πολίτες του, πάντοτε βέβαια μέσα σε λογικά πλαίσια και νόρμες, όπως εκείνα αρμόζουν σε μία ευνομούμενη χώρα που διέπεται από αρχές δημοκρατίας κι αξιοκρατίας. Του δίνει ένα αίσθημα ανωτερότητας, υπεροχής, ατρωτότητας, αλλά και ύψιστης ευθύνης, εσωτερικής αγαλλίασης κι αρμονίας με τις αξίες του χαρακτήρα του, δύναμης, αλλά και αυτοελέγχου των αποφάσεων και πράξεών του.

Με λίγα λόγια, του παρέχει το αίσθημα της ικανοποίησης από την ορθή εκτίμηση κι άρτια αντιμετώπιση της υφιστάμενης κατάστασης ή του επικείμενου προβλήματος. Για έναν επαγγελματία που κατέχει μία υψηλή θέση στον χώρο εργασίας του, μία θέση ευθύνης – όπως αποκαλείται συχνά – αποτελεί πολύ μεγάλο κι άκρως ουσιώδες καθήκον και τιμή να διαχειρίζεται με τον κατάλληλο τρόπο και με σαφή μέθοδο μία τέτοια αρμοδιότητα που του παρέχει η συγκεκριμένη καρέκλα. Αποτελεί ένα ρίσκο ευθύνης για την απόδειξη της ακεραιότητας της φυσιογνωμίας και του χαρακτήρα του.

Στη σύγχρονη πραγματικότητα που διανύουμε, μπορούμε υπεύθυνα να πούμε ότι παρατηρείται μία μεγέθυνση των περιστατικών κατάχρησης εξουσίας ανώτερων κρατικών λειτουργών του ελληνικού κράτους. Η μη σωστή διαχείριση στη διαδικασία λήψης καίριων αποφάσεων, η επιλεκτική απάθεια σε ορισμένα ζητήματα που άπτονται της ακεραιότητας των κρατικών υποδομών και της αξιοπιστίας του Κράτους, η επιδίωξη ανούσιας φήμης από πρακτικές που εξυπηρετούν τις ιδεοληπτικού τύπου συμπεριφορές τους, αλλά και η προκλητική στάση με επικοινωνιακού τύπου εξαγγελίες και τεχνάσματα απέναντι στους πολίτες που απαρτίζουν την ελληνική κοινωνία ρίχνοντάς τους στάχτη στα μάτια, στέκονται ικανές στο να αποκαθηλώσουν τη συνεκτικότητα της κοινωνίας και να δημιουργήσουν κλίμα εσωτερικού διχασμού και αποπροσανατολισμού της κοινής γνώμης.

Η ισοπέδωση ηθικών αρχών κι αξιών στο όνομα ολοκληρωτικών μεθοδεύσεων κι ατελεσφόρητων ιδεολογημάτων από το χρονοντούλαπο της ιστορίας, ροκανίζουν αργά και μεθοδικά τη ραχοκοκαλιά της συνεκτικότητας και τοποθετούν απροσπέλαστα οδοφράγματα στην εμπιστοσύνη μεταξύ Κράτους – πολιτών, κάνοντας τους δεύτερους βορά στις πολιτικές ορέξεις των πρώτων. Τα δε επιχειρήματα της μικροπολιτικής που εφαρμόζουν, μπορούν κάλλιστα να χαρακτηριστούν έωλα και παρωχημένα, αναπλάθοντας – με τη σειρά τους – διχαστικού τύπου ιδεολογίες των περασμένων δεκαετιών, ικανές να αναζωπυρώσουν ψυχροπολεμικό κλίμα ανάμεσα στους πολίτες – κατοίκους αυτού του τόπου.

Η αδυναμία ανταπόκρισης στις πραγματικές ανάγκες του Κράτους και των πολιτών αυτού, σύντομα θα οδηγήσουν σε ακανθώδεις ατραπούς, μη ικανές να προσφέρουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα για την άρτια συμπόρευση της χώρας στην πρόοδο και την ευημερία. Για αυτούς, η εξουσία κι όχι η ευθύνη που προσφέρει η «καρέκλα», θα σταθεί η αφορμή όχι μόνο να λοξοδρομήσουν από τον ιερό όρκο που έχουν δώσει – δηλαδή το να προστατεύουν την χώρα, τους πολίτες και την δημοκρατία – αλλά να αδράξουν την ευκαιρία, ώστε να επιβάλλουν τις ελαττωματικού τύπου ολοκληρωτικές αντιλήψεις και συνιστώσες τους πάνω στον ελληνικό λαό και να αλλοιώσουν την στέρεα υφή του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Αλήθεια, κατά πόσο στέκεται ικανή η δύναμη που προσφέρει μία καρέκλα, ένας τίτλος εξουσίας στο να παραμορφώσει τον τρόπο σκέψης και κρίσης εκείνου που την κατέχει και κατά πόσο επικίνδυνο κρίνεται το συγκεκριμένο για μία κοινωνία που διέπεται από δημοκρατικές αρχές; Ποια θα είναι η γνώμη που θα σχηματιστεί από τους υφισταμένους του και τους απλούς πολίτες αυτής της χώρας για το ποιόν του χαρακτήρα του; Αυτό θα σταθεί η αφορμή να επηρεάσει τη γενική εικόνα της χώρας και της εξωτερικής της πολιτικής;

Τέτοια παραδείγματα αποτελούν τα τρία εξοργιστικά κι άκρως ευτελή περιστατικά που έχουν να κάμουν με δηλώσεις Υπουργών επί σοβαρών ζητημάτων, τα οποία έλαβαν χώρα την περασμένους μήνες, αλλά και πρόσφατες δηλώσεις της Περιφερειάρχη Αττικής. Συγκεκριμένα, στο πρώτο περιστατικό, η εταιρεία Εθνικό Κτηματολόγιο & Χαρτογράφηση (ΕΚΧΑ Α.Ε.) μετατρέπεται σε Εθνικό Κτηματολόγιο ΝΠΔΔ, με άμεσο κίνδυνο απόλυσης των 51 από τους 63 νομικούς συμβούλους της. Ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Γεώργιος Σταθάκης, αντιμετώπισε τους δικηγόρους που πρόκειται να απολυθούν με προκλητική απάθεια, όταν εκείνοι του ανέφεραν το πρόβλημα. Εκείνος γελούσε με ειρωνικό και προκλητικό τρόπο, μειδιούσε, ενώ φαινόταν να μην είχε την αίσθηση της σοβαρότητας της κατάστασης. Χαρακτηριστικά είπε: «δεν πειράζει, έτσι θα γίνει. Τι να κάνουμε τώρα, θα φύγετε!».

Το άλλο περιστατικό αφορά τον Υφυπουργό Παιδείας κ. Κώστα Ζουράρι και στις άσεμνου περιεχομένου δηλώσεις του κατά των αθλητικών σωματείων του Ολυμπιακού και του Άρη. Προσέβαλε με χυδαίο και σκαιό τρόπο τον «κόσμο», τον «λαό» του Ολυμπιακού και του Άρη, σε συνέντευξη του που πραγματοποιήθηκε στην εκπομπή «Τα παιδιά της πιάτσας» στον ραδιοφωνικό σταθμό της Θεσσαλονίκης Metropolis 95.5. Μάλιστα, στο παρελθόν, είχε χρησιμοποιήσει ανάλογες ειδεχθείς εκφράσεις, προκαλώντας την οργή των φιλάθλων της Πειραιώτικης ομάδας. Συγκεκριμένα, ανέφερε στον αέρα της εκπομπής και σε συχνές επαναλήψεις, χωρίς ίχνος ντροπής κι ενδοιασμού, ένα γνωστό υβριστικό σύνθημα των οπαδών του ΠΑΟΚ που αφορά τον Ολυμπιακό, παραφράζοντας το βέβαια με τα «δικά του ελληνικά».

Για να ολοκληρωθεί η γενική εικόνα αυτού του φαινομένου, στα συγκεκριμένα συμβάντα έρχεται να προστεθεί κι εκείνο της Περιφερειάρχη Αττικής κ. Ρ. Δούρου. Το λεκανοπέδιο Αττικής έχει δοκιμαστεί σκληρά τους τελευταίους μήνες από ανείπωτες εθνικές τραγωδίες. Από τις καταστροφικές πλημμύρες στη Μάνδρα (εις διπλούν) με τραγικό απολογισμό 24 νεκρούς και εκτεταμένες καταστροφές σε οικήματα, μαγαζιά και μέσα μεταφοράς, μέχρι την ολική ισοπέδωση από τον εφιάλτη της πύρινης λαίλαπας στο οικισμό του Ματιού με 99 θανόντες, καταστροφές σε σπίτια, αυτοκίνητα, ολοκληρωτική καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος και 16 νεκρούς από τον Ιό του Δυτικού Νείλου που πραγματοποίησε την επανεμφάνισή του τους θερινούς μήνες, προκαλώντας την έντονη αντίδραση και δριμύ κατηγορώ του Προέδρου της ΚΕΔΕ (Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδος) κ. Γ. Πατούλη.

Στο διάστημα αυτό, η Περιφέρεια Αττικής, αντί να αναλάβει τις ευθύνες που της αναλογούσαν, επιδόθηκε σε ανούσιο κυνήγι μαγισσών επιρρίπτοντάς τις στην Πυροσβεστική Υπηρεσία (ΠΣ) για τη μη αρτιότητα αντιμετώπισης και διαχείρισης των επικείμενων καταστάσεων, καθώς και στους κατοίκους των πληγεισών περιοχών.

Με λίγα λόγια, η Ρ. Δούρου τόνισε ότι δεν υπήρξε καμία εισήγηση από την πυροσβεστική για οργανωμένη, προληπτική απομάκρυνση κι ότι αποτελεί υποκρισία και πρόκληση να ζητούνται σήμερα ευθύνες από την Τοπική Αυτοδιοίκηση, ενώ παράλληλα εξαπέλυσε τα βέλη της στα ΜΜΕ ότι διασπείρουν παραπλανητικές ειδήσεις για την μη εμφάνισή της στο μέτωπο της πυρκαγιάς στο Μάτι ευνοώντας προπαγανδιστικού τύπου καταστάσεις.

Σαφέστατα, οι συμπεριφορές των δύο Υπουργών της Κυβέρνησης και της Περιφερειάρχη Αττικής για υποθέσεις που εμπίπτουν στη σφαίρα της αρμοδιότητάς τους και οι αντιδράσεις που τις συνόδευαν, μόνο καλές δεν μπορούν να χαρακτηριστούν. Η ειρωνεία κι ο χλευασμός αποτελούσαν τα δύο κύρια όπλα, με τα οποία αντιμετώπισαν τα σοβαρά και κρίσιμα ζητήματα που αφορούσαν την ειδικότητά τους και που έχρηζαν άμεσης και ουσιαστικής επίλυσης.

Η υπερβολική αλλά ανούσια αυτοπεποίθηση που μετασχηματιζόταν σε ματαιοδοξία, η παραπανίσια αναλγησία και η προκλητική πονηριά που επέδειξαν, συνάδει άμεσα με το επίπεδο της ευθύνης που φέρουν, λόγω του αξιώματός τους. Υπεροψία και κακεντρέχεια ως προς τον τρόπο επικοινωνίας με τα ΜΜΕ και της εικόνας που έδιναν στους πολίτες, αίσθημα μη κατανόησης της σοβαρότητας της επικείμενης κατάστασης, ακόμη κι έλλειψη της αίσθησης προσανατολισμού του χώρου και της χρονικής διακύμανσης των συνταρακτικών αυτών γεγονότων, απαρτίζουν μερικές πρώιμες εντυπώσεις σε αυτά τα τρία συγκεκριμένα συμβάντα.

Σε δεύτερο επίπεδο: ο πολιτικά δύσμορφος κι ακαλαίσθητος τρόπος συμπεριφοράς των δύο Υπουργών, καθώς και της Περιφερειάρχη ως προς το αξίωμα που φέρουν, καθώς και ο τρόπος αντιμετώπισης και επίλυσης αυτών των συμβάντων καταδεικνύει κι ένα πρόσθετο ζήτημα. Καταδεικνύει την επιβολή κι επικράτηση του «δυνατού τιτλοφόρου», δηλαδή εκείνου που φέρει την κορυφή της ιεραρχίας ως προς το αξίωμά του και την υποχρεωτική υπακοή στις αποφάσεις του, την ανελαστικότητα της κατάχρησης του αξιώματος που φέρουν σε βάρος των υπολοίπων ατόμων και συνάμα πολιτών. Αποδεικνύει τη μέθη και τον αποπροσανατολισμό της εξουσίας σε πλασματικής υφής μόρφωμα, την αλαζονεία της πρόσκαιρης ανάληψης επιτελικών καθηκόντων.

Όλα τα παραπάνω, με έλλογο τρόπο, καταδεικνύουν, στο σύνολό τους, την πολιτική ένδεια που υπάρχει και συνάμα, την κοινωνική τελμάτωση και τον ηθικό κατακερματισμό αυτού του τόπου, αυτής της Χώρας. Ένδεια που παρατηρείται σε όλα τα επίπεδα του πολιτικού και κοινωνικού βίου. Αλλού λιγότερο κι αλλού σε υψηλότερο βαθμό. Κατάλυση και βεβήλωση της άρτιας εξουσίας ως προς την πληρότητά της και ο μετασχηματισμός της σε μία επίπλαστου τύπου, με ολέθριες συνέπειες στη δημοκρατία και τον πολιτισμό.

Ένας ηγέτης και οι ακόλουθοί του, φέρουν κολοσσιαίο ποσοστό ευθύνης για το αξίωμά που κατέχουν. Οφείλουν, κατά κύριο λόγο, να τηρούν το Σύνταγμα της Χώρας και με τα διατάγματα και τις πολιτικές που ασκούν, να προστατεύουν την πατρίδα και τους πολίτες που απαρτίζουν αυτή. Να τηρούν την ισονομία των πολιτών, να προστατεύουν τους συμπολίτες μας που έχουν περισσότερη ανάγκη τη φροντίδα των κρατικών δομών, να σέβονται τους θεσμούς του Κράτους, να επικροτούν το δύσκολο κι επίπονο έργο της δικαιοσύνης, η οποία αγωνίζεται για την επίτευξη ενός ορθού κι αποτελεσματικού Κράτους Δικαίου. Να δείχνουν κατανόηση στις δυσκολίες και τις καθημερινές αντιξοότητες των πολιτών τους, να συμμερίζονται τα δικαιώματα, τις ανάγκες τους, αλλά να τους επισημαίνουν με κατανοητό τρόπο και τις υποχρεώσεις τους απέναντι στον θεματοφύλακα της ιστορίας, του πολιτισμού και της ελευθερίας τους, που είναι το ίδιο το Κράτος – Πολιτεία.

Για να πληρούν τις παραπάνω προϋποθέσεις, κρίνεται σκόπιμο κι αναγκαίο να διαθέτουν και κάποιου είδους προσόντα (άυλα πνευματικά εφόδια) και κυρίως, ορισμένες αρετές. Τις απαραίτητες εκείνες δεξιότητες που θα οικοδομήσουν γέφυρες εμπιστοσύνης και θα δημιουργήσουν εκείνους τους διαύλους επικοινωνίας, μεταξύ Κράτους – Πολιτών, ώστε να ενισχύσουν και να θωρακίσουν με τη σειρά τους το συγκεκριμένο δίπολο και να παραχθούν υγιείς κι εποικοδομητικές σχέσεις αλληλοσεβασμού, αλληλοκατανόησης κι αρμονικής συνύπαρξης, μακριά από συμπτώματα εξάπλωσης μολυσματικών ιδεοληψιών κι επικίνδυνων μορφωμάτων που έχουν να κάνουν με την πολιτική σκηνή. Θα τους εμφυσήσουν την απαραίτητη γαλούχηση δημοκρατικών ιδεών και ιδανικών για την αξιοπρεπή διαβίωση και συνύπαρξη των κατοίκων και την εγκαθίδρυση ενός πνεύματος αναγέννησης και διαφωτισμού. Την επίτευξη ενός «ύψιστου αγαθού», μίας χρυσής τομής, που θα έγκειται στη σύνεση, την άμιλλα, την αυτογνωσία κι αυτοκριτική, τόσο των πολιτικών αξιωματούχων, όσο και των πολιτών του κράτους.

Ο Αρχαίος Έλληνας Σταγειρίτης φιλόσοφος Αριστοτέλης υποστήριξε ότι η αρετή αποτελεί εκείνο το μέσο για την επίτευξη του ύψιστου αγαθού για τον άνθρωπο, εκείνου της ευδαιμονίας. Ο ευδαίμων βίος, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, αφορά το σύνολο και τη διάρκεια της ανθρώπινης ζωής και όχι μόνο σύντομες περιόδους αυτής. Γι’ αυτό και η εύνοια της τύχης είναι απαραίτητη για την απόκτηση της ευδαιμονίας. Αυτή η ταύτιση της ευδαιμονίας με την ολότητα του βίου του ανθρώπου, δεν σημαίνει ότι ευδαίμων γίνεται κάποιος μόνο την ύστατη στιγμή του θανάτου του, αλλά ότι πρέπει να αντιμετωπίζει την ηθική του ποιότητα υπό την προοπτική της διάρκειας και της συνέχειας.

Το ύψιστο, υπέρτατο δε ανθρώπινο αγαθό, συλλαμβάνεται από τον σταγειρίτη φιλόσοφο ως: «ένα σύνολο ικανοτήτων και δραστηριοτήτων ορθολογικού αυτοκαθορισμού», που αυτή η ολότητα εκδηλώνεται μέσα από την αποκλειστική καλλιέργεια των αρετών. Τρία είναι – κατά τη γνώμη του – τα βασικά χαρακτηριστικά του υπέρτατου αυτού αγαθού: α) είναι τέλειο, δηλαδή να επιδιώκεται για χάρη του εαυτού του και όχι κάποιου άλλου («το καθ’ αυτό διωκτόν του δι’ έτερον και το μηδέποτε δι’ άλλο αιρετόν των»), β) είναι αύταρκες, δηλαδή ακόμη κι αν μείνει μόνο του, το συγκεκριμένο να καταστεί αρκετό για να κάνει τη ζωή άξια επιλογής («τίθεμεν ο μονούμενον αιρετόν ποιεί τον βίον και μηδενός ενδεά») και γ) είναι μη συναριθμούμενο, δηλαδή να συμπεριλαμβάνει οποιοδήποτε ανθρώπινο αγαθό.

Η ηθική φιλοσοφία του Αριστοτέλη μπορούμε να πούμε ότι διακατέχεται από έναν τελολογικό χαρακτήρα. Η ηθικότητα, κατά την άποψή του, έγκειται σε ορισμένες πράξεις που γίνονται, όχι επειδή είναι ορθές καθαυτές, αλλά επειδή θα μας φέρουν πιο κοντά σε αυτό το «ανθρώπινο αγαθό». Σε αυτή την πνευματική ευημερία κι ολότητα που θα μας επιτρέψει να λαμβάνουμε ακέραιες αποφάσεις με μόνο μέλημα την καλυτέρευση των θεσμών, της Εκτελεστικής Εξουσίας, της κοινωνίας των πολιτών και κατ’επέκταση του εαυτού μας. Είναι εξαιρετικά δύσκολη η επίτευξη αυτή, καθαυτή. Η εκπαίδευση, η πνευματική πειθαρχία και η επιμελής προσπάθεια θα αποτελέσουν το στόχο (δηλαδή το τέλος), το κριτήριο για να επιτευχθεί εκείνο, το οποίο είναι άριστο. Όπως οι τοξότες, που θέτουν έναν ορισμένο στόχο (στη περίπτωσή μας το υπέρτατο αγαθό), οι οποίοι όσο περισσότερο εξασκούνται και κατά συνέπεια, όσο πιο άρτια εκπαιδευμένοι είναι, τόσο ευκολότερα μπορούν να πετύχουν το στόχο τους.

Πιο συγκεκριμένα, ο Σταγειρίτης φιλόσοφος, θέλει να αποδείξει ότι η αρετή είναι μεσότητα, δηλαδή η μέση οδός, η μέση ατραπός ανάμεσα στις ακρότητες της υπερβολής και της έλλειψης. Μόνο όταν οι πράξεις, τα έργα αλλά και τα πάθη μας πορεύονται κατά τη μέση οδό, κερδίζουμε τον έπαινο επιτυγχάνοντας το σωστό: «το δε μέσον επαινείται και κατορθούται». Αντίθετα, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον ψόγο, όταν η πράξεις μας, τα συναισθήματά μας αλλά και οι αντιδράσεις μας είναι ακραίες και υπερβολικές: «η δε αρετή περί πάθη και πράξεις εστίν, εν οις η μεν υπερβολή αμαρτάνεται και η έλλειψις ψέγεται». Με βάση την θεωρία της μεσότητας, η ουσία της αρετής, «το τι ην είναι», έγκειται στο μέσον ανάμεσα στις ακρότητες της υπερβολής και της έλλειψης. Η αρετή, όμως, ως ενέργεια, ως άριστη κι απόλυτη πράξη, δεν αποτελεί μεσότητα αλλά ακρότητα. Ο ηθικός άνθρωπος οφείλει και δύναται να βρίσκει το μέσον (τη μέση οδό) σε μια κατάσταση και να το επιλέγει, και τούτο αποτελεί δύσκολο έργο· «διο και έργον εστί σπουδαίον είναι».

Ο ακριβής ορισμός της ηθικής αρετής που πρέπει να διακατέχει έναν άνθρωπο επιμερίζεται σε τρεις συνιστώσες. Η πρώτη συνιστώσα έχει να κάμει με την έννοια της έξης (ψυχικής συνήθειας). Σύμφωνα με αυτή, οι ηθικές αρετές δεν είναι ούτε φυσικές ούτε αφύσικες για τον άνθρωπο· υπάρχει στον καθένα από εμάς η ικανότητα να τις αποκτήσει, αλλά αυτό μπορεί να συμβεί μόνο μέσω του εθισμού σε εκείνες. Με την επαναλαμβανόμενη δηλαδή εκτέλεση ενάρετων πράξεων, με τις οποίες διαπλάθουμε και μετασχηματίζουμε σταδιακά το ήθος μας. Η ηθική αρετή, με άλλα λόγια, «συνιστά τη “βιωματική προ-κατάληψη” που καθιστά δυνατή την ίδια τη φρόνηση (γι’ αυτό και δεν υφίσταται πραγματική “πράξη” όταν κάποιος ενεργεί υπό καθεστώς εξωτερικής βίας)». Αποκλειστικός δε υπεύθυνος για την δημιουργία του ηθικού του χαρακτήρα είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, με αρωγό και μέντορα όμως στην προσπάθειά του, την ίδια τη κοινωνία ως καθοδηγητή και παιδαγωγό.

Η δεύτερη συνιστώσα αποβλέπει στην υπευθυνότητα του ηθικού ατόμου: η αρετή είναι έξη προαιρετική. Αλλά, δεν θα πρέπει να συγχέεται ο όρος προαίρεση, επισημαίνει ο Αριστοτέλης, με το εκούσιο. Γιατί, εκούσιες είναι και οι ενέργειες των παιδιών και των ζώων, όμως η προαίρεση περιλαμβάνει, εκτός από την εθελούσια ενέργεια, και την επιθυμία, την σκέψη και την εκλογή αυτής. Εισάγεται, δηλαδή, ένα δεύτερο κριτήριο για να χαρακτηριστεί η πράξη ενός ανθρώπου αγαθή: «πρέπει να εκτελείται ύστερα από απόφαση παρμένη με πολύ σκέψη και συνείδηση της ενέργειας που εκτελεί». Αναλυτικότερα, η διαδικασία εκτέλεσης μιας ηθικής πράξης ακολουθεί τέσσερα στάδια. Αρχικά το άτομο προσδιορίζει, αναλύει και συγκρίνει όλες τις εναλλακτικές πράξεις που αφορούν την προκειμένη περίπτωση, στα πλαίσια πάντα των δυνατοτήτων του (βούλευση)· στη συνέχεια προχωρεί στην επιλογή της καλύτερης των εναλλακτικών πράξεων (κρίση)· έπειτα αποφασίζει ότι θα κάνει πράξη το αποτέλεσμα της κρίσης του (προαίρεση)· και τέλος προχωρά στην εκτέλεση της συγκεκριμένης πράξης (πράξη) - καθαυτής.

Η τελευταία έχει να κάμει με το χαρακτηριστικό του φρόνιμου ανθρώπου, ο οποίος αποτελεί την τελευταία συνιστώσα του ορισμού της ηθικής αρετής. Αναγνωρίζει την αλήθεια και, μέσω της ορθής κι εκλογικευμένης του επιθυμίας και πράξης, γίνεται ο κανόνας και το μέτρο της αρετής για τους άλλους ανθρώπους. Η φρόνηση, όμως, εκτός από κύριο γνώρισμα του φρόνιμου ανθρώπου – και συνεπώς, μέρος του ορισμού της ηθικής αρετής – είναι και μία από τις διανοητικές αρετές. Η χαρακτηριστική ποιότητα της φρόνησης, τελικά, όπως εύστοχα παρατηρεί ο Καθηγητής γνωσιολογίας και ηθικής φιλοσοφίας του ΕΚΠΑ κ. Σ. Βιρβιδάκης: «δεν περιγράφεται μέσα από κάποιο σύστημα κανόνων προς τους οποίους καλείται κανείς να συμμορφωθεί, αλλά καταδεικνύεται από την ικανότητα ευβουλίας που φαίνεται να αποτελεί μη μεταδόσιμο προσόν των προικισμένων με το κατάλληλο, πεπαιδευμένο «εκ της εμπειρίας» «όμμα της ψυχής», φρονίμων».

Τελικά, κρίνουμε, λοιπόν, ως ηθικό έναν άνθρωπο όταν, αφενός, έχει αποκτήσει μια ηθική προδιάθεση και συμπεριφορά μέσω της συνεχούς εκτέλεσης ηθικών πράξεων και αφετέρου, προαιρείται τις αγαθές πράξεις που εκτελεί. Διότι δεν υφίσταται ηθικότητα χωρίς τη τέλεση της πράξης (ηθικές αρχές), δηλαδή χωρίς το πρακτικό μέρος σε όλη αυτή τη μεθοδολογία για την επίτευξη της ευδαιμονίας, του υπέρτατου αυτού αγαθού, σύμφωνα με τον σταγειρίτη φιλόσοφο. Κι εδώ προκύπτει ένα ερώτημα. Γινόμαστε ηθικοί με τον εαυτό μας και μόνο, όταν προαιρούμαστε με τις καλές κι ενάρετες πράξεις; Η απάντηση είναι: όχι μόνο εμείς οι ίδιοι, γιατί αυτό δε θα χρησίμευε πουθενά! Το να είμαστε ηθικοί, μέσω της τέλεσης των ενάρετων πράξεών μας, έχει άμεσες επιπτώσεις στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο μέσα στο οποίο διαβιούμε και κατ’επέκταση στην ομαλή λειτουργία των κρατικών θεσμών και φορέων που διέπουν με τη σειρά τους τη λειτουργία του Κράτους – Πολιτείας.

Για να κατορθώσουμε, επομένως, να καταλήξουμε σε πράξεις σύμφωνες με την αρετή, θα πρέπει να επιδιώξουμε την ακέραιη αναβάθμιση της λειτουργίας του κοινωνικού πλαισίου και των πολιτειακών θεσμών προς όφελος της συλλογικής ευδαιμονίας, τόσο από μεριάς πολιτών, όσο και Ηγέτη – υφισταμένων (κρατικών αξιωματούχων). Η οικοδόμηση κατάλληλων τεχνοκρατικών κι ανθρωπιστικών ιστών που θα επιτρέψουν την άρρηκτη επικοινωνία και γεφύρωση του χάσματος μεταξύ εξουσίας και των απλών πολιτών, με μόνο μέλημα την ομαλή διεξαγωγή των λειτουργικών δομών του κράτους και της ανθρωπιστικής οπτικής και σύνεσης που επιβάλλεται να κατέχει η πολιτεία απέναντι στους ανθρώπους της. Προκύπτουν όμως κι άλλα ερωτήματα και προεκτάσεις αυτού του επικείμενου σχεδίου. Σε τι βαθμό μπορεί να καταστεί επικίνδυνη η κατοχή, συσσώρευση κι άσκηση εξουσίας – και δη κρατικής – και η ενδεχόμενη επιβολή της με μη αντικειμενικά κριτήρια και μεθόδους, υπό τους μανδύες της «δήθεν αρετής» και «συλλογικής ευδαιμονίας»; Ποια θα είναι η διάρθρωση της κοινωνική δομής και της ζωής των πολιτών από αυτού του τύπου άσκησης πολιτικής εξουσίας; Τι θα σηματοδοτήσει όλο αυτό;

Ο Φλωρεντινός αξιωματούχος, ιστορικός και πολιτικός φιλόσοφος Niccolo Machiavelli (16ος αιώνας) στη πολιτική πραγματεία του: «Ο Ηγεμόνας» («Il Principe»), επιμένει πως είναι αναγκαίο ο Ηγέτης και να είναι και να παραμένει ενάρετος, να παρέχει ένα μεγάλο απόθεμα ψυχικών και πνευματικών δυνάμεων, αλλά και σύνεσης, ενώ τονίζει ότι, στόχος του Ηγεμόνα δεν είναι να σώσει την ψυχή του, αλλά το κράτος του, τις κοινωνικές δομές του, την οικονομική διάρθρωση του πολιτειακού συστήματος και την ευημερία των υπηκόων του. Ο Μακιαβέλι μετατοπίζει τον φιλοσοφικό συλλογισμό του κι ένα βήμα παραπέρα (σε σχέση με τον Αριστοτέλη).

Θεωρεί ότι ένας ηγεμόνας, οφείλει να διαχωρίζει την προσωπική του ηθική από την ηθική που εφαρμόζει προκειμένου να επιλύσει σοβαρά ζητήματα που άπτονται της ευημερίας μίας κοινωνίας πολιτών και να διατηρήσει ένα κράτος ακέραιο και ισχυρό στη διεθνή πολιτική σκηνή. Να είναι ταυτόχρονα και λέων και αλεπού, εκεί όπου χρειάζεται. Τολμούμε να αναφέρουμε ότι η φιλοσοφία της δικής του οπτικής γύρω από την διαχείριση της εξουσίας, δοσμένη μέσα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ηθικών κανόνων, ότι διακρίνεται κυρίως για την επιταγή του στα διπλά ηθικά κριτήρια, διττής σημασίας που θα επιτελέσει τον κατάλληλο διαχωρισμό μεταξύ προσωπικής ηθικοσύνης και εξουσιαστικής πολιτειακής ηθικής (μακιαβελισμός).

Ο Μακιαβέλι θεωρεί πως το να επικαλείσαι τη σύνδεση πολιτικής και ηθικής, αποτελεί είτε ανικανότητα, είτε υποκρισία. Αποτελεί μία αξιακή αντίφαση γι’αυτόν. Επομένως, ο τρόπος αυτός κρίνεται αποσυνάγωγος για εκείνον και τον απορρίπτει. Καταγράφει όμως για τον Ηγέτη, μία δική του, ξεχωριστή από των πολλών ανθρώπων, ηθική. Ποιος από τους επιτυχημένους σύγχρονούς του ηγέτες άλλωστε πήγε μπροστά ακολουθώντας την επιταγές του πλασματικού Ουμανισμού της εποχής του; Η πλειονότητα των Ηγετών, οι οποίοι πορεύθηκαν στην άρτια ατραπό της ολιστικής περάτωσης του πολιτειακού έργου τους συγκαταλέγονται μόνο εκείνοι, οι οποίοι έθεσαν τις ικανότητές τους και την καλή τους τύχη στην υπηρεσία του λαού, όσοι στήριξαν την ελευθερία του ανατέλλοντος – εκείνη την εποχή – πνευματικά ανεξάρτητου ανθρώπου, προφυλάσσοντας τους θεσμούς και κτυπώντας τη διαφθορά με όποιο μέσο διέθεταν. Το ίδιο συνέβηκε και με τους ηγέτες των τελευταίων πεντακοσίων χρόνων, το ίδιο συμβαίνει και με τους ηγέτες της σύγχρονης εποχής μας.

Έτσι λοιπόν, σύμφωνα με τον Ν. Μακιαβέλι, για να αποκτήσεις την εξουσία, δύο τρόποι ανέκαθεν υπάρχουν: να την κληρονομήσεις από τους προκατόχους σου και με εύκολο τρόπο θα την κρατήσεις με τα αντίστοιχα μέσα επιβολής που σου παρέχονται ή να την κατακτήσεις. Στο δεύτερο τρόπο, ο Φλωρεντινός φιλόσοφος υποστηρίζει ότι, ο νέος Ηγέτης στην περίπτωση που δεν έχει το λαό με το μέρος του, τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα. Για να κυβερνήσει χρειάζεται μεγάλη τύχη, προσπάθεια και επιδεξιότητα στη συγκεκριμένη περίπτωση. Κυρίως όμως να παρακολουθεί τους υφισταμένους του άγρυπνα προκειμένου να αντιλαμβάνεται τις ανταρσίες τους στη στιγμή της γέννησής τους και να τις καταπνίγει αμέσως, πριν προλάβουν να φουντώσουν. Η επιθυμία της εξουσίας, θεωρείται κάτι πολύ φυσικό κι ανθρώπινο για τον Μακιαβέλι κι αυτό αν τελικά καταφέρεις να την κερδίσεις με κόπο, με θεμιτά μέσα κι επιδέξια στρατηγική, αλλιώς τιμωρείσαι αμείλικτα ως στασιαστής.

Όταν ο ηγέτης κατορθώσει να επιτελέσει με πρέπων τρόπο και με εμπεριστατωμένη τεχνική και μέθοδο την υποχρέωση που έχει απέναντι στους πολίτες και τη κοινωνία, περιβαλλόμενος με την πολιτειακή ηθική, τότε θα καταφέρει καίρια πλήγματα εναντίον εκείνων που θέλουν να καπηλευθούν τις ανάγκες και τα δικαιώματα των ελεύθερων ανθρώπων και των υγιών θεσμών του κράτους. Να μην γίνει συγκαταβατικός κι ενδοτικός με τις επιθυμίες υφισταμένων του, ώστε να μην τους δοθεί η δυνατότητα να υφαρπάξουν τη γνώμη και τις αποφάσεις του, με σκοπό να δημιουργήσουν διαστρεβλώσεις και να φέρουν αναταραχές στις κρατικές δομές. Να μετατραπεί σε αμείλικτο διώκτη της κατάχρησης εξουσίας και διαφθοράς, με μόνη γραμμή την πάταξή τους. Όταν η έννοια του «Ηγέτη» ή του «Άρχοντα» μίας πόλης, ενός κράτους αφορά τη διαχείριση της εξουσίας, η οποία εν συνεχεία άπτεται της διαχείρισης ζητημάτων που αφορούν το κράτος και τη λειτουργικότητα κρατικών φορέων, τότε κρίνεται επιτακτική η ανάγκη να συνοδεύεται από μία πεμπτουσία υγιών ατόμων, κατάλληλων να ακολουθήσουν το δύσκολο έργο του γόρδιου δεσμού που καλείται να λύσει, με ανώτατο προορισμό την επίτευξη της ευημερίας Κράτους – Πολιτών.

Τα διάφορα και ποικιλόμορφης υφής εμπόδια (που είναι σίγουρο) που θα συναντήσει στο διάβα του, να μην επιτρέψει να λειτουργήσουν ως «ολετήρας» της ομαλής διεξαγωγής του βίου των πολιτών, των κρατικών λειτουργών, ακόμη και του ιδίου. Γιατί, η ηθική, κρατική και κοινωνική διάβρωση κι αποσάθρωση θα καταστούν εφικτές. Η αλληλουχία των κρατικών γεγονότων και ζητημάτων, όπως εκείνα διαρθρώνονται μέσω της εξουσιαστικής ηθικής που επιτελεί ο Ηγέτης, οφείλουν να παραμείνουν μακριά από σαθρές ιδεολογίες και πρακτικές, που εκκολάπτουν κινδύνους ολοκληρωτισμού. Όταν υπάρχουν πολλοί «δήθεν» Ηγέτες που σκοτώνονται μεταξύ τους για το ποιος είναι ανώτερος, ικανότερος, δυνατότερος και εξυπνότερος, τότε σίγουρα όλοι τους δεν είναι παρά μετριότητες, όπως κάλλιστα υποστήριζε ο Μακιαβέλι. Έτσι μόνο το Κράτος θα αποκτήσει μία προσωποπαγή δομή ήθους κι αξιών, ικανών να προάγουν τη συμφιλίωση και την ενδελεχή αξιοπιστία μεταξύ των δίπολων: Εξουσίας – Ηγέτη και Ηγέτη – Πολιτών.

Ο επίλογος, θα μπορούσε κάλλιστα να συνοψιστεί στις άκρως ενδιαφέρουσες, κατατοπιστικότατες ιδέες και στοχαστικές απόψεις του Αρχαίου Έλληνα φιλοσόφου από τα Στάγειρα, που αποπνέουν υπέρμετρη δόση ελευθερίας κι εναρμονίζουσας αντίληψης του καλού με την αρετή. Όμως, ως άνθρωπος μίας κοινωνίας σύγχρονης, που μαστίζεται από πολλά προβλήματα, τα οποία απαιτούν άμεση λύση ορισμένες φορές, δε θα μπορούσα να μην αναφέρω τις λέξεις: αυτογνωσία, αυτοκριτική και συνεργασία. Αυτές τις τρεις λέξεις που θα επιτελέσουν τη μεγαλύτερη θετική διαφορά, βοηθώντας έτσι τη κοινωνία στη κατανόηση της σημασίας τους και διαμορφώνοντάς την μετέπειτα ως προς το καλό και το ενάρετο, ώστε να έχουμε τη δυνατότητα να πορευθούμε σε ασφαλέστερες, σε αρτιότερες και λιγότερο ολισθηρές οδούς. Θα μας εφοδιάσουν με τα απαραίτητα εκείνα εργαλεία για την αποτελεσματική επίλυση ζητημάτων που άπτονται της διοίκησης ενός κράτους και τη δύναμη, το θάρρος και την επιμονή για τη κατάκτηση της δικαιοσύνης, του δικαίου. Έτσι, θα έχουμε τη δυνατότητα να μετατρέψει ο καθείς τον εαυτό του σε «ηγέτη» στολισμένο με χαρίσματα και σωφροσύνη. Ο ένας εκ των επτά σοφών της Αρχαίας Ελλάδας, Πιττακός ο Μυτιληναίος (650 - 570 π.χ.), ανέφερε: «Άρχων κόσμει σεαυτόν.», που σημαίνει: «όταν είσαι άρχοντας, να στολίζεις τον εαυτό σου [εννοεί: με προσόντα, δεξιότητες, αρετές, αυτοκριτική, κ.λπ.]».

Σχόλια Αναγνωστών

0 Προσθήκη σχολίου

Δεν υπάρχουν ακόμα σχόλια για αυτό το άρθρο.

ΠΡΟΣΘΕΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ!
Απάντηση σε x
* Υποχρεωτικά πεδία* Το vimaonline σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά υβριστικά και άσχετα με το περιοχόμενο του άρθρου σχόλια. Είναι αυτονόητο πως η ομάδα διαχείρισης φέρει ευθύνη μόνο για τα επώνυμα άρθρα των συντακτών και των συνεργατών της.

Σας ευχαριστούμε για την συμμετοχή σας.