ΑΡΘΡΑ

Βασίλης Χανόπουλος

Ο Βασίλης Χανόπουλος είναι πρώην Αστυνόμος Α'  και εκπαιδευτής της ΕΛ.ΑΣ. 

Η εμφάνιση, η πορεία και η απονέκρωση του πάθους, και της ψυχής

0 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2017, 19:08

Πάθος, είναι η (συνεχής) επίμονα έντονη επιθυμία και ενέργεια, για την ικανοποίηση κάποιου ψυχοσωματικού ευχάριστου ή δυσάρεστου συναισθήματος το οποίο προέρχεται από (έρωτα, μίσος, οργή, ζήλια, ευσπλαχνία, φόβο, φθόνο, εκδίκηση, τζόγο, αλκοολισμό, ναρκωτικά κλπ.), η οποία μετατρέπεται σε ορμή, κι από ψυχοσωματική συνήθεια, που φτάνει τα όρια της υπερβολής και της εμμονής (μανίας), εμφωλιάζεται στην καρδιά, τον νου και την ψυχή και διεγείρει - αγγίζει τα ψυχοσωματικά κύτταρα.

Πάθος χαρακτηρίζεται και ο άλογος και διακαής πόθος (λαχτάρα), για: α) επιτυχία και διάκριση, β) υλοποίηση κάποιας ιδέας, ή ιδεολογίας, γ) υπέρμετρο πλουτισμό, και ικανοποίηση της ματαιοδοξίας δ) απόκτηση περιουσιακών αντικειμένων για επίδειξη, ή από ανασφάλεια λόγω του φόβου της φτώχειας.

Πάθος στον έρωτα, ονομάζουμε την ψυχοσωματική συναισθηματική ταραχή και σύγχυση, του νου και της διάνοιας, από την έντονη κι ακατανίκητη συνεχή σκέψη κι επιθυμία «πόθο», για σεξουαλική απόλαυση (ικανοποίηση - ευχαρίστηση και εκτόνωση), που έχει γίνει ακόρεστη συνήθεια, και καθορίζει την βασική κατεύθυνση των σκέψεων και των πράξεων, εις βάρος άλλων αναγκών (μόρφωση, σίτιση, εργασία, ειδίκευση, άθληση, παιχνίδι, κλπ.), οι οποίες εγκαταλείπονται ή παραμελούνται.

Η "ελεγχόμενη" απόλαυση της ηδονής που προσφέρει ο έρωτας ως φυσική ψυχοσωματική ανάγκη, δεν είναι πάθος.

Το πάθος, συνήθως γεννάται από τη συχνή και μακροχρόνια ικανοποίηση μιας επιθυμίας (ευχάριστης ή δυσάρεστης), που επαναλαμβανόμενη διολισθαίνει σε ισχυρότατη «παθιασμένη συνήθεια» - έξη, ή από τη μη ικανοποίηση κάποιας επιθυμίας, ή από την καταπίεση μιας γενετήσιας ορμής.

Η συνεχής επανάληψη της "παθιασμένης συνήθειας’’, σφυρηλατεί τον ψυχοσωματικό δεσμό, ενώ η συνοδευτική ευχαρίστηση τον επισφραγίζει, κι έτσι ερεθισμός και αντίδραση με τον καιρό γίνονται μια αδιαίρετη ολότητα, ώστε η παρουσία (στη συνείδηση ή το ασυνείδητο) του ερεθισμού, να επιφέρει αυτόματα, ασυνείδητα, μηχανικά, και το άλλο μέρος της ολότητας, την αντίδραση.

Όποιος για παράδειγμα, συνήθισε να ξεσπά σε εκδηλώσεις οργής, μπροστά σε μία κατάσταση, θα το κάνει πάντα, αυτόματα, ασυνείδητα, μηχανικά, χωρίς η δύναμη της έλλογης βούλησης, να μπορεί παρεμβαίνει και να παρεμποδίζει, την αντίδραση της οργής.

Η επαναλαμβανόμενη συνήθεια, από τις πολλές και συχνές πράξεις, γίνεται «έξη» και πάθος, της λογικής θελήσεως, επειδή αυτή είναι που παραδίνεται στις παράλογες επιθυμίες και κάνει ένα είδος ανεξίτηλης εγχάραξης στην συμπεριφορά, που δεν μπορεί να λησμονηθεί εύκολα.

Έτσι καταντά οργανικό μέρος της προσωπικότητας και γίνεται «δεύτερη φύση». Η λαϊκή παροιμία την αποκαλεί «χούγι» (πρώτα πεθαίνει το σώμα και μετά το χούγι)! «Ώσπερ φύσις ήδη το έθος» Αριστοτέλης.

Ο σχηματισμός της «έξης», εξαρτάται σημαντικά, από την ικανοποίηση των κινήτρων του ψυχοφυσικού οργανισμού. Πίσω από κάθε έξη, κρύβεται κάποια ορμή, μια ανάγκη ή κάποιο κίνητρο που παρακινεί το νου να «συγκατατίθεται» και να γεννά σχετικές σκέψεις.

Κάθε προαιρετική «συγκατάθεση, συγκατάνευση» και συνδυαστική ασχολία και συνομιλία της ανώτερης θέλησης μας, με μια επιθυμία και σκέψη, για απόλαυση – ηδονή, ή ψυχοσωματική εκτόνωση, είναι και μια πτώση, του λογιστικού μέρους της ψυχής, από το επιθυμητικό της, γιατί πρώτα ξεκινά η σκέψη, με το παθητικό μέρος της ψυχής, να σκοτίζει τον νου και τη διάνοια, κι έπειτα συγκατανεύει η ψυχή προς την ηδονή, αφού δεν μπορεί να σταθεί στην πάλη.

Η προαιρετική συγκατάθεση και συγκατάνευση του νου, όταν (εδράζεται) παραμείνει για πολύ καιρό στην ψυχή, οδηγεί σιγά σιγά στην χαλάρωση της αντίστασης της βούλησης και στην κίνηση (πραγμάτωση) της πράξης και αυτή επαναλαμβανόμενη, οδηγεί στην συνήθεια και την έξη, από την οποία αρπάζεται και αιχμαλωτίζεται ακούσια η καρδιά κι έτσι εμφανίζεται το «πάθος».

Ο άνθρωπος είναι διπλός (διφυής), αποτελείται από το σώμα το οποίο έχει 5 αισθήσεις: αφή όραση, γεύση ακοή όσφρηση, και την ψυχή η οποία έχει 5 αισθήσεις: νους, διάνοια, γνώμη, φαντασία και αίσθηση.

Η ψυχή είναι (τριμερής). Αποτελείται από: το νου (λογιστικό), το θυμικό (θυμό) και το επιθυμητικό (επιθυμία), κι έχει τέσσερις γενικές αρετές: (δικαιοσύνη, φρόνηση, σωφροσύνη, και ανδρεία). Όταν οι αρετές είναι υγιείς, κυβερνούν το «τριμερές» μέρος της ψυχής, κι αυτές εμποδίζουν τις αισθήσεις να στρέφονται προς τα «πάθη».

Εξ αιτίας κάποιου νέο εμφανισθέντος αντικειμένου, που μας εντυπωσιάζει, ή κάποιας (συνήθως επίκτητης) ψυχικής ανάγκης, για απόλαυση κάποιας ψυχοσωματικής ηδονής, ή από πίστη προς πραγμάτωση κάποιου σκοπού, κάποιας ιδέας ή ιδεολογίας, σκοτίζεται το λογιστικό μέρος της ψυχής (όπως και στην οργή), και προσβάλλεται το ‘’επιθυμητικό της’’, κι έτσι ο νους παράγει σχετικές «επιθυμητικές σκέψεις».

Κάθε ‘’επιθυμητική σκέψη’’ εμπεριέχει άυλη δυναμική ενέργεια, η οποία είναι ικανή να παρασύρει (να κάνει άλογη) την τυχόν χαλαρή βούληση και αυτή ως θρυαλλίδα, να δώσει το έναυσμα (να πυροδοτήσει), να «διεγερθούν – φουντώσουν» οι αισθήσεις, να αποσυντονιστεί ο νους απ’ όλα τα άλλα και να τεθεί σε λειτουργία ο μηχανισμός αναζήτησης, μέσων και τρόπων, νόμιμων και παράνομων, για την ικανοποίησή της.

Οι ‘’διεγερμένες – φουντωμένες’’ αισθήσεις, δημιουργούν στο άτομο «ακόρεστο πόθο», για απόλαυση – ηδονή - ή ψυχοσωματική εκτόνωση, κι αυτός παρακινεί τη φαντασία, να δώσει μορφές και σχήματα (ανάλογα με το πάθος) που υπάρχουν ή δεν υπάρχουν, κι ερωτοτροπώντας με την προσμονή, αρχίζει να προγεύεται την ηδονή.

Ο ‘’ακόρεστος πόθος’’ για απόλαυση ή ψυχοσωματική εκτόνωση, επειδή είναι συναίσθημα περιέχει κίνητρα (κινητήριες δυνάμεις), που του δίνουν δυναμική καθώς, αυτά θέλουν (να ξεσπάσουν) να εκδηλωθούν με δράση, (η χαρά εμπεριέχει την τάση για αγκάλιασμα, τραγούδι, γέλιο ή κλάμα, ο φόβος την τάση της φυγής, η οργή την τάση για επίθεση κ,λ,π.), κι έτσι ως ηνίοχος, τον οδηγεί «παθιασμένα» να επαναλάβει την ευχάριστη ψυχοσωματική του συνήθεια, χωρίς να διστάζει να φτάσει σε ακρότητες.

Ο ‘’Παθιασμένος’’ (ηθικά δούλος σκλαβωμένος), αιχμαλωτίζει βίαια και ακούσια, την καρδιά του, στην ενήδονη συνήθεια και χωρίς να το καταλάβει, χάνει την αίσθηση του μέτρου και την ηθική του, η οποία είναι έμφυτη και απαραίτητη αρετή, για να συγκροτηθεί μια υγιή κοινωνία, την ψυχική του ελευθερία και την ανδρεία και την υπομονή, (αρετές του θυμικού), και γίνεται αναιδείς, ανυπόμονος «ασύνετος και αδιάκριτος».

‘’Ασύνετα και αδιάκριτα’’, παρόλο που ως νοερή ανθρώπινη ύπαρξη, αγαπάει τον ηθικό νόμο και ενστικτωδώς διακρίνει το καλό από το κακό, χάνει την φρόνηση και την σοφία (αρετές του λογιστικού της ψυχής), και την σωφροσύνη και την εγκράτεια (αρετές του επιθυμητικού της ψυχής), και «μεταμορφώνεται ηθικά και ψυχικά» από τσιγκούνης σε σπάταλος, και από ντροπαλός σε ξεδιάντροπος.

Μεταμορφωμένος ηθικά και ψυχικά, περνάει το θράσος για θάρρος και χειρότερα από τα ζώα και τα πουλιά, που από την ανάγκη της δίψας, συμβιβάζονται με τον κίνδυνο να σκοτωθούν, καθώς πλησιάζουν στην πηγή, «α π ο θ ρ α σ ύ ν ε τ α ι» κι αψηφά και ενίοτε ανυπόμονα αδιαφορεί, για την παγίδα και τον βρόγχο της εξάρτησης, καθώς και για τον κίνδυνο του ρεζιλέματος και το χάσιμο της αξιοπρέπειάς του.

Η θρασύτητα, το ψέμα, η υποκρισία, η έπαρση, η ασέβεια, και η αφροσύνη, ως ομογάλακτα παιδιά του πάθους, γεννώνται εύκολα και γρήγορα, όταν υπάρξει εμπόδιο για να πραγματοποιηθεί, αφού πρώτα διασαλευτεί η αρετή και θυσιαστεί η ηθική υπόσταση.

Οι κληρονομιές και ζημιές του πάθους είναι πολλές: αρρώστιες, σπατάλη χρόνου και χρήματος, άκρατη φιληδονία, ζηλοτυπία, φθόνος, αβυσσαλέο μίσος, οργή, τσακωμοί, στεναχώρια, σύγχυση, απόσπαση του νου από άλλα ενδιαφέροντα, άσχημες αλλά κι όμορφες (συνήθως παράνομες – αμαρτωλές) «συναισθηματικές καταστάσεις».

Οι συναισθηματικές καταστάσεις, που εμπεριέχει το πάθος, ανάλογα και με την ιδιοσυγκρασία του ατόμου, συνοδεύονται από κάθε είδος «σωματικές εκδηλώσεις» όπως: εκφραστικές κινήσεις του προσώπου, μυϊκές αντιδράσεις, κυκλοφορικές και αναπνευστικές μεταβολές, ταχυκαρδία, ιδρώτας, στέγνωμα του στόματος ή σιελόρροια, ύγρανση του κόλπου για έρωτα ή αντίστοιχα στήση κλπ.

Πολλές από αυτές τις σωματικές εκδηλώσεις, σε συνδυασμό με κάποια αιτία (ένα μήνυμα, ένα χάδι, μία λέξη, μία κίνηση, έναν ήχο, ένα άρωμα, μια ματιά, έναν τόπο, κλπ.), με τον καιρό και την συνήθεια, προκαλούν στον νου «εξαρτημένο ερεθισμό» και έναρξη «σκέψεων και συναισθημάτων» που θυμίζουν λίγο το πείραμα του Pavlov με το σκύλο, όπου οι ήχοι του χρονόμετρου (εξαρτημένος ερεθισμός) υποκαθιστούσαν ψυχολογικά την παράσταση της τροφής (ανεξάρτητος ερεθισμός) και προκαλούσαν στο ζώο την ίδια (ή παρόμοια) αντίδραση (έκκριση σιέλου) όπως και η ίδια η τροφή.

Οι σκέψεις και τα συναισθήματα που διεγείρουν ψυχοσωματικά το άτομο και του προκαλούν ψυχοσωματική ευχαρίστηση και εκτόνωση, όπως είναι ο έρωτας, η εκδίκηση, ή η έμπρακτη οργή κλπ, προκαλούν επιθυμίες, κι αυτές (οι επιθυμίες) ανάλογα με την έντασή τους, αφού εξάψουν την φαντασία, μετατρέπονται σε ψυχοσωματική ανάγκη, η οποία προκειμένου να ικανοποιηθεί - εκτονωθεί, παρακινεί (πιέζει) την βούληση (για δράση) να γίνουν αργά ή γρήγορα πράξη, (να εκδηλωθούν ως συμπεριφορά), ή απωθούνται και «παροπλίζονται» στο ασυνείδητο.

Οι ενήδονες σκέψεις, (όπως και τα πάθη) είναι «φιλεπίστροφες» και παρά την απώθηση και τον παροπλισμό τους στο ασυνείδητο, δεν χάνουν ποτέ την ενεργητικότητα τους, κι όπως τα χόρτα στους αγρούς μαραίνονται το χειμώνα και επανεμφανίζονται την άνοιξη, έτσι κι αυτές είναι (σε χειμέρια νάρκη) έτοιμες να επανεμφανιστούν στην συνείδηση, όταν βρεθούν σε παρόμοιες αιτίες και συνθήκες που δημιουργήθηκαν, ως υπηρέτριες (θεραπενίδες) των ορμών και των διαστροφών.

Οι σκέψεις, πέραν του ότι είναι πρόδρομοι των παθών, ως «ενεργή αύρα», επηρεάζουν αοράτως την ζωή του ατόμου και την ζωή και την (ψυχοσύνθεση) όσων σκέφτεται.

Για να κοπεί (απονεκρωθεί) κάποιο πάθος, δεν υπάρχει μία συνταγή. Το κάθε πάθος είναι ξεχωριστό και απαιτεί την δική του τεχνική - στρατηγική αντιμετώπιση.

Πρώτα από όλα, πρέπει να γίνει η παραδοχή του, από το ίδιο το άτομο, (να αναγνωρισθεί) και να χαρακτηρισθεί ως ζημιογόνο, παρά ωφέλιμο. Στην συνέχεια χρειάζεται ισχυρή θέληση και ισχυρή και σταθερή επίμονη κι επίπονη απόφαση και προσπάθεια.

Έπειτα πρέπει να συνειδητοποιηθούν – επισημανθούν οι συνειδητές και οι κρυμμένες στο ασυνείδητο δυνάμεις, που δημιούργησαν τον ειδικό ερεθισμό και την ειδική αντίδραση, μεταξύ των οποίων δημιουργήθηκε ο «δεσμός της έξης».

Για να αποκοπεί ο δεσμός της έξης – συνήθειας και να απελευθερωθεί και να ηρεμήσει, το τριμερές (λογιστικό, θυμικό, επιθυμητικό) μέρος τη ψυχής, από την ταραχή του θυμικού το οποίο δημιουργεί συσκότιση στον νου και στη διάνοια, πρέπει να θεραπευτεί πρώτα (το επιθυμητικό) η εμπαθής «ανικανοποίητη επιθυμία».

Για να απονεκρωθεί η εμπαθής ανικανοποίητη επιθυμία, χρειάζεται ισχυρή βούληση – απόφαση, ανδρεία και υπομονή (αρετές του θυμικού), για οικειοθελή εξαναγκαστικό παροπλισμό της, η οποία θα παρακινήσει το νου, να μην εξάπτει την φαντασία, αλλά να παράγει τις κατάλληλες σκέψεις, για να βρεθούν οι σωστές για την περίπτωση «τεχνικές» μεθοδείες και τεχνάσματα, ώστε να αποσυνδεθεί, να απομαθευτεί, να αποκοπή, να μετριαστεί, ή να αντικατασταθεί η συνήθεια (η έξη), με κάποια άλλη, που δεν θα βλάπτει και θα ελέγχεται.

Οι τεχνικές και οι διάφορες επινοήσεις που τελικά θα επιλεγούν, μέσο της φρόνησης της σύνεσης και της σοφίας (αρετές του λογιστικού), πρέπει να είναι βασισμένες πάνω στον αισθησιοκινητικό και στο σωματικό και συναισθηματικό τομέα της ψυχοσωματικής ζωής, με κύριο στόχο, να εμποδίζονται οι σκέψεις, με τον έλεγχο του νου (νοητός πόλεμος), των αισθήσεων και των κινήσεων (αισθητός και σωματικός πόλεμος), ώστε να «απελευθερωθεί» η φιλήδονη καρδιά, από την σκλαβιά και την αγάπη της, προς το πάθος, και να απομαθευτούν ή να αντικατασταθούν, οι κινήσεις και η συνήθεια.

Η απελευθέρωση της φιλήδονης καρδιάς από το ενήδονο πάθος, στις περισσότερες περιπτώσεις θα γίνει, όταν η ανώτερη θέληση του ατόμου, αποφασίσει να συγκρουστεί και να πιέσει – εξαναγκάσει - την κατώτερη, να αποχωρισθεί (παροπλίσει) την επιθυμία και να περιφρονήσει όλα όσα από πλεονεξία – υπερβολή και παραλογισμό, ζητούν οι αισθήσεις και σταθερά με υπομονή και επιμονή, εγκράτεια και σωφροσύνη (αρετές του επιθυμητικού), απομακρυνθεί από τους τόπους των πτώσεων «τις αιτίες» που γεννούν συνήθειες, σκέψεις και αφορμές, για αισθητό και νοητό (ευχάριστο ή δυσάρεστο) σκλάβωμα των ψυχοσωματικών αισθήσεων και των κινήσεων.

Οι αιτίες προηγούνται των σκέψεων, οι σκέψεις προηγούνται των φαντασιών και οι φαντασίες των παθών. Μεταξύ σκέψης και βούλησης, υπάρχει σχέση αλληλεπίδρασης. Η νοητική ικανότητα ενός ανθρώπου, όσο ισχυρή κι αν είναι, αν δεν παρεμβληθεί η βούληση, για να την κινήσει προς το σκοπό της, καταντάει ένα άχρηστο εργαλείο. Η καθαρότητα και η ποσότητα των σκέψεων – ιδεών - και της κρίσης, κάτω από «έντονα συναισθήματα» τρόμου, οργής, ενθουσιασμού, έρωτα κλπ, μειώνεται!

Τα πάθη, είναι γεμάτα με δυνατά ‘’συναισθήματα’’, τα οποία προσκολλώνται στην καρδιά. Τα περισσότερα γεννώνται από ψυχοσωματική φιληδονία, περιέργεια, φιλαρχία, κενοδοξία, φιλοϋλία, απληστία και μνησικακία. Από τα πάθη που γεννιούνται από την προαίρεσή μας, ελευθερωνόμαστε ευκολότερα, παρά από τα πάθη που έχουν την αρχή τους στην φύση.

Οι μέθοδοι απομάθησης - εξάλειψης των έξεων είναι: α) η κοινωνική μέθοδος, β) η μέθοδος της αποσύνδεσης και επανασύνδεσης, γ) ο κορεσμός, δ) οι ψυχοδυναμικοί τρόποι κλπ. Τον τρόπο για την αποσύνδεση της συμπεριφοράς (της έξης), που οδηγεί στο πάθος, ο καθένας θα τον ανακαλύψει μόνος του, ή θα απευθυνθεί σε κάποιον ειδικό!

Το πάθος, όχι ως ενεργούμενη κακή συνήθεια, αλλά ως κίνητρο, σε κάθε καλό στόχο, είναι χρήσιμο, όπως ο άνεμος για το ιστιοφόρο και το μαχαίρι για να κόψει το ψωμί. Χρειάζεται όμως προσοχή, γιατί ο άνεμος χωρίς καπετάνιο και τιμόνι ρίχνει το καράβι στα βράχια, και το μαχαίρι χωρίς προσοχή και σύνεση, μπορεί και να μας κόψει.

Το θρησκευτικό πάθος μπορεί να κάνει κάποιον Άγιο, αλλά και φανατικό τυπολάτρη (φονταμενταλιστή) θρησκευτικό φονιά, όταν δεν έχει αγάπη, σοφία, και σύνεση. Το πολιτικό πάθος μπορεί να φτιάξει ένα χρήσιμο ηγέτη, αλλά και ένα κακό δυνάστη, όταν δεν συνοδεύεται από αρετή, γνώση και ανιδιοτέλεια.

Το πάθος είναι μια ψυχοσωματική εξάρτηση, που οι Στωικοί φιλόσοφοι, συνιστούσαν να εκριζώνεται και να απονεκρώνεται, γιατί αποτελεί την πηγή της ανθρώπινης δυστυχίας. Ο Επίκτητος το θεώρησε «αφύσικη κίνηση της ψυχής», μια ορμή πλεονάζουσα, που μας παρασύρει σε επικίνδυνες για την ηθική ισορροπία και την ευτυχία μας, αντιδράσεις.

Ο Φρόιντ, διατύπωσε ότι, η ανώτερη ‘’λογική’’ θέληση μας (το Υπερεγώ), όταν διαπιστώσει την βλαβερή έξη, μας ζητά να γίνει αυτό που πρέπει, ενώ η κατώτερη (το Εκείνο), αυτό που επιθυμούν κάποιες από τις κοχλάζουσες ενστικτώδεις εν ορμήσεις, από τις ψυχικές και σωματικές μας αισθήσεις. Όταν υπάρξει αυτή η διαμάχη παρεμβάλλεται το (Εγώ μας) και προσπαθεί να βρει τρόπο να ικανοποιήσει και το Εκείνο και το Υπερεγώ μας.

Η αρμονική συνεργασία του ‘’Εκείνου’’, του ‘’Εγώ’’ και του ‘’Υπερεγώ’’ χαρακτηρίζει τη λειτουργία του καλά προσαρμοσμένου ανθρώπου. Αντίθετα, η συμπεριφορά του νευρωτικού, ψυχωτικού ή διαταραγμένου στον χαρακτήρα ή προσωπικότητα ατόμου, μπορεί να θεωρηθεί ως αποτέλεσμα, της διαταραχής της δυναμικής ισορροπίας, των τμημάτων αυτών της προσωπικότητας.

Οι Άγιοι και Πατέρες της Ορθοδοξίας κατέταξαν το πάθος στις «αμαρτίες» και υποστήριξαν ότι είναι μια πλεονεξία και διαστροφή πέρα από την φύση, που απομακρύνει τον πιστό, από τον δρόμο του προς την αγιότητα.

Ως «ρίζες των παθών», θεώρησαν την φιληδονία, την φιλαργυρία, και την φιλοδοξία, οι οποίες γεννούν όλα τα υπόλοιπα πάθη. Αυτός που θα υποδουλωθεί σε κάποιο πάθος και στερηθεί αυτό που ποθεί, θα νικηθεί και θα υποδουλωθεί από τον θυμό, την οργή, την λύπη και την μνησικακία.

Για την προστασία έναντι των παθών, πρότειναν τη «νήψη» συστηματική φύλαξη του νου, από τις εμπαθείς σκέψεις και «πνευματική απάθεια», ενώ για τον τρόπο της αντιμετώπισης τους, συνιστούσαν την εξαπάτηση τους, με την ενθύμηση των αντιθέτων σ’ αυτά αρετών (ταπείνωση, σωφροσύνη, εγκράτεια, και αντίρρηση) παρά αντίσταση, «κρείσσον εν τη μνήμη των αρετών υποκλέπτειν τα πάθη, ή τη αντιτάσσει».

Νήψη, εννοούσαν την επιφυλακή - εγρήγορση του νου, ο οποίος (ως πύλη της καρδιάς) μέσο της φρόνησης στέκει άγρυπνος φρουρός και αποκρούει κάθε σκέψη, εικόνα και αίσθηση, που δεν εγκρίνει και τις αποκόπτει και τις συντρίβει (ως νήπιο της Βαβυλώνας στην πέτρα Ψαλμ. Ρλζ’ 9), ώστε να καθαρίζει η καρδιά και η συνείδηση από τις επιθυμίες.

Πνευματική απάθεια, δεν εννοούσαν την νέκρωση ή την εκρίζωση των δυνάμεων της ψυχής, και κυρίως του επιθυμητικού (επιθυμία ) και του θυμικού (συναίσθημα), όπως δίδασκαν οι στωικοί φιλόσοφοι, ο βουδισμός και ο ινδουισμός, αλλά τη μεταστροφή και την επαναφορά τους, στον ορθό προσανατολισμό προς το Θεό, με την καλλιέργεια των αρετών.

Πολλά πάθη σήμερα παρουσιάζονται ως δικαιώματα και ελεύθερες επιλογές, ενός κόσμου που προοδεύει και όχι ως πτώσεις κι αμαρτίες. Η αμαρτία κατάντησε να αποτελεί μέτρο προόδου κι όχι επιλογή αυτοκαταστροφής. Άγιος (Γέρων) Πορφύριος.

Κατά τον Άγιο Γρηγόριο Παλαμά, ο νους και η αίσθηση ενώθηκαν σε ένα. Έτσι ὁ άνθρωπος διαθέτει νου, φαντασία, δόξα, διάνοια, και αίσθηση. Η αίσθηση είναι άλογος δύναμη και γνωρίζει τα ουράνια σώματα και τις κινήσεις τους. Η αίσθηση ως άλογη δύναμη της ψυχής δεν μπορεί να ανυψωθεί και να γνωρίσει τον Θεό. Η δόξα προέρχεται από την φαντασία, που έχει την αρχή της στην αίσθηση και είναι η γνώμη που έχουμε για κάθε ζήτημα και κάθε αντικείμενο. Η διάνοια είναι εκείνη η λογική δύναμη που ολοκληρώνει την δόξα.

Η δόξα και ἡ διάνοια, έστω και αν είναι λογικές, εν τούτοις δεν είναι αποδεσμευμένες από την φαντασία, η οποία είναι ταμείο των αισθήσεων, και γι' αυτό είναι ακατάλληλες να γνωρίσουν τον Θεό, αφού ενεργούν διά του ψυχικού πνεύματος, ως οργάνου, και, κατά τον λόγο του Αποστόλου Παύλου, «ψυχικός ἄνθρωπος οὐ δέχεται τά τοῦ πνεύματος».

Μέσα στον νου αποκτάται ὁ έρως προς τον Θεό. Γι' αυτό, κατά την διδασκαλία του αγίου, ὁ έρως προς τον Θεό δεν έχει καμμιά σχέση με τις αισθήσεις και τις φαντασίες, αλλά με τον νου, ο οποίος έχει προηγουμένως ‘’καθαρθῆ’’ (ελευθερωθεί) από την υποδούλωση στη λογική και την αίσθηση, που ενεργούν δια του εγκεφάλου και δέχεται την έλλαμψη του Θεού. Ὁ νους του ανθρώπου, είναι (εικόνα του Θεού) το όργανο εκείνο που μπορεί να γνωρίσει τον Θεό και να γίνει κατά Χάρη Θεός.

Σημείωση: Ο νους του ανθρώπου (ως οφθαλμός της ψυχής), μεταξύ άλλων (άπειρων) δυνατοτήτων που έχει, λειτουργεί και ως ένα θεραπευτικό, θεατρικό εργαστήρι, ονειρικών ή φανταστικών παραστάσεων – καταστάσεων, μέσα στο οποίο, εξελίσσονται επεισόδια, με πρωταγωνιστές ηθοποιούς που γνωρίζει, ή δεν γνωρίζει και από μόνος του κατασκευάζει, και θέματα - παραστάσεις - που έχουν παιχτεί, ή που δεν έχουν ξανά παιχτεί, προκειμένου να εκδηλωθούν και να διαπιστωθούν, από το ασυνείδητο στο συνειδητό, οι ψυχικές (ιδιότητες), αρετές και αδυναμίες (κακίες), που έχει αποκτήσει, ή για να εκτονωθεί κάποια επιθυμία, που έχει απωθηθεί, ή για να επιβραβευτεί, αυτό κατηγορηθεί κι αυτοτιμωρηθεί στο συνειδητό, για κάποια καλή ή κακή του ενέργεια - πράξη.

Οι παραστάσεις κατά την ονειροπόληση που κατακλύζουν την συνείδηση, είναι προϊόντα κυρίως ασυνείδητης ζύμωσης, αλλοίωσης, αναδόμησης και συνδυασμού παλιών εμπειριών.

Κατά την ώρα του ύπνου, ο νους δεν μπορεί να τιθασευτεί (να κάνει νήψη) από το λογιστικό του μέρος, γιατί υπερτερεί (αχαλίνωτα) το θυμικό, κι έτσι η «ψυχή» δεν μπορεί να διασφαλιστεί και να περιορισθεί στο σώμα. Είναι και δεν είναι στο σώμα ουδείς γνωρίζει.

Οι εκφράσεις «μόλις τώρα σε σκεφτόμουν» και «μόλις τώρα σε είχα στο νου μου» αποδίδονται περισσότερο στην πίστη ότι, ο νους μας επικοινωνεί με τον νου άλλων (συνήθως γνωστών) ανθρώπων παρά στην σύμπτωση.

Ο νους, αυτεξούσιος, αυτοσυνείδητος και ηθικά ελεύθερος, ως «ηγεμόνας της ψυχής», αποτελείται από τον λόγο και το πνεύμα το οποίο είναι ο ‘’νοερώς έρως της ψυχής’’. Νους, λόγος και πνεύμα συνιστούν ενέργειες της και όχι υποστάσεις.

Τα πάθη δεν είναι ιδιότητες της ψυχής, γιατί κινούνται πέριξ αυτής. Τα πάθη και οι πονηρές σκέψεις βγαίνουν από την καρδιά (Ματθ.15 – 19). Ο προσεκτικός νους και η προσεκτική διάνοια - διαφυλάττουν την ψυχή ατάραχη!

Η ψυχή εμφανίζεται με την σύλληψή μας. Όσο ζούμε συνεργάζεται με το σώμα και παρότι ελέγχεται από το νου, μέσο της έμφυτης συνειδήσεως, είναι ελεύθερη (έχει το αυτεξούσιο) να κάνει τις επιλογές της. Όταν το σώμα παύσει αποκολλάται, κι ως άυλη και άχρονη, άκτιστη ουσία και ενέργεια, ενυπάρχει στο σύμπαν και τον νου και την καρδιά όσων την γνώρισαν.

Όπως τα λουλούδια και τα δένδρα αναπτύσσονται μέσα στην λάσπη και τις κοπριές, έτσι και τα πάθη μεγαλώνουν και φουντώνουν μέσα στην σύγχυση του νου και της διάνοιας. Όσοι δεν τα έχουν γευτεί τους περιτριγυρίζει η σκέψη να δοκιμάσουν μία μόνο φορά κι έπειτα να σταματήσουν. Όσοι δοκίμασαν και τα αγάπησε η καρδιά τους, μια σκέψη τους, τους ερεθίζει να τα ξαναδοκιμάσουν για μια ακόμη (τελευταία) φορά!.

Σχόλια Αναγνωστών

0 Προσθήκη σχολίου

Δεν υπάρχουν ακόμα σχόλια για αυτό το άρθρο.

ΠΡΟΣΘΕΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ!
Απάντηση σε x
* Υποχρεωτικά πεδία* Το vimaonline σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά υβριστικά και άσχετα με το περιοχόμενο του άρθρου σχόλια. Είναι αυτονόητο πως η ομάδα διαχείρισης φέρει ευθύνη μόνο για τα επώνυμα άρθρα των συντακτών και των συνεργατών της.

Σας ευχαριστούμε για την συμμετοχή σας.